Pathologieën

evenals Pijpelijntjes doodgezwegen en vergeten. Wie nu de verschillende handboeken betreffende de geschiedenis van de Nederlandse leterkunde naslaat zal de beide romans van De Haan vrijwel nooit genoemd vinden. Ook daar heeft de dichter de prozaschrijver verdrongen, zij het dan dat onbekendheid met dit werk van De Haan hierbij een rol zal hebben gespeeld.

Evenals Pijpelijntjes werd Pathologieën - zij het dan in wat mindere mate - een moeilijk te achterhalen boek.

Een analyse van Pathologieën wil ik in dit nawoord niet geven, zoals ik dat ook niet bij mijn toelichting op de heruitgave van Pijpelijntjes heb gedaan. Mijn bedoeling is geen andere dan de lezers te informeren over de schrijver en de ontstaansgeschiedenis van het boek. Vergelijking tussen Pijpelijntjes en Pathologieën ligt voor de hand. Beide romans werden kort na elkaar geschreven, beide romans houden zich bezig met een verhouding tussen twee jonge mannen; een onderwerp waarover men in die tijd - in tegenstelling tot thans - vrijwel niet in literaire vorm schreef. Dit laatste reeds maakt beide romans tot unica uit onze letterkunde.

Hoewel het onderwerp in beide romans in feite hetzelfde is, is er toch een duidelijk verschil. Afgezien van het feit dat Pathologieën naar mijn mening kwalitatief van meer betekenis is dan Pijpelijntjes en ook in een andere, meer impressionistische stijl is geschreven, is het uitgangspunt duidelijk anders. Johan van Vere de With wiens ״ondergangen" in Pathologieën beschreven worden, is op geheel andere wijze en veel duidelijker slachtoffer dan Joop dat is in Pijpelijntjes. Johan van Vere de With worstelt bovendien met zijn anderszijn en lijdt daaronder. Dat zijn vader hem afwijst doet hem onnoemelijk veel pijn, al lijkt hij zijn vader te begrijpen. Hij ziet zijn homofiele neigingen als onjuist, hij vecht er tegen, ook al kan hij zijn gevoelens niet altijd onderdrukken. Hij wordt gekweld door schuldgevoelens en zondebesef. Hierin vinden wij de schrijver terug, die later veelvuldig, vooral als dichter van de Kwatrijnen zich in deze zin zal uiten. Er is en blijft bij hem - om de reeds genoemde brief aan Robbers te citeren „een schrijven naar behoefte".

Het Oogenblik zoeken mijn zinnen En mijne Ziel zoekt de Eeuwigheid. Van dat mijne dagen beginnen Martelt mij deze strijd.

225