Pathologieën

van onze samenspanning een volkomen juist en nauwkeurig verhaal doen, daar heeft hij recht op. En ik beschuldig mij zeiven dikwijls zwaar, dat ik je goeden vader niet reeds eerder heb ingelicht.

Ik zeg je nog eens, dat je bij mij moet blijven, zoolang ik dat wil, en dat je dulden moet, wat ik doen wil. Anders maak ik ons beide geheel en al aan iedereen bekend, en daarna vermoord ik mij. Je behoeft aan de oprechtheid van deze voornemens niet te gelooven, want je kunt haar op proef stellen. In 't algemeen vind ik het uitmuntend een ander slechte raad te geven, maar omdat ik je zoo genegen ben, geef ik je deze goede raad: ״verzet je niet tegen mij, want het baat je toch niet."

Je leven is volstrekt niet verward. Het is juist zeer eenvoudig: een leven van schande en afhankelijkheid.

R. R."

20.

Johan bleef tam door het voortdurend en standvastige dreigen van René met zelfmoord. Hij schikte zich in de wilde woedende afwijking van diens liefdeleven. Mogelijkheid van verzet en uitkomst werd bij voortduring minder, want zijn lichaam was lam en zijn wil was ontwricht. De ellende van zijn leven was voor hem nog niets vergeleken bij de hulpelooze moeite, waarin hij komen zou, wanneer hij niet naar Italië naar Toscane zou gaan, en wanneer het evenmin mogelijk was, dat zijn vader naar Holland en Haarlem kwam.

De gevoelige blinde bemerkte het binnenwerkende verval van het leven van Johan. Hij probeerde voorzichtig en bescheiden diens innigheid te vinden, want hij deed een zacht aandringend beroep op hunne vroegere vriendschap en vertrouwelijkheid: Dat Johan dan toch zeggen zou, wat of wie hem zoo droef-ziek maakte. Of het René was? Of het zijn vader was.

Johan werd toen geschokt, want hij gevoelde, dat zijn verval zóó zichtbaar was, dat iedereen het bemerkte. Hij zeide met zelfzuchtige eenzelvigheid, dat er niets was, waarvan hij meende, dat het voor vreemdelingen belangrijk was.

21.

In angst schreef hij René eenen brief, die niets meer dan een

190