In Russische gevangenissen

woordde een man, een schoenmaker, dat hij Duits sprak. Dit is niet dezelfde schoenmaker over wie ik reeds eerder schreef. Deze man was zesentwintig jaar. Sinds zes jaar gevangen. Veroordeeld tot levenslange katorga wegens deelneming aan een straatgevecht. Zag die man er oud uit? Hij had geen leeftijd. Toen hij mij zei zesentwintig jaar oud te zijn, beging ik de onvergeefbare domheid een beweging van schrik te maken. Hij zag het en hij zei: ‘Het doet er niet toe, ik weet het zelf; maar wees voorzichtig met anderen.’ Zijn stem was verschrikkelijk dof. Hij had grote bruine ogen; die rusteloos rondkeken. Rondom de man, die sprak, schoolden de andere gevangenen. Ik zei: ‘De tolk verstaat Duits als het zeer langzaam gesproken wordt.’ Bijna alle gevangenen hebben doffe, klankloze stemmen. De stem van deze man was verschrikkelijk. Ik hoor hem voortdurend, maar ik kan hem niet beschrijven. Hij zei: ‘Het doet er niet toe... geschopt en geslagen word je toch, en hoe meer hoe liever, zoveel te eerder ben ik uit mijn lijden.’

‘Wordt er nu nog geslagen? Ik dacht, dat het uit was.’ ‘Gegeseld niet meer. Vroeger iedere dag. Maar getrapt en geslagen meer dan genoeg.’

‘En het eten?’

‘Slecht, slecht, bedorven en niet genoeg... ik ben ziek, overal ben ik ziek... mijn voeten doen zeer van die kettingen, mijn maag is ziek, mijn hoofd brandt.’

‘Wilt u naar het ziekenhuis?’

‘Neen, ik ben daar geweest, maar ’t is er nog slechter. Je wordt er nog harder geschopt en geslagen dan hier. Nu kan ik tenminste werken... verdien ik wat geld voor de kantine. Wat moet ik in het hospitaal doen? Waarom moet ik beter worden? Ik ben zesentwintig jaar, heb levenslange katorga... de enige, die wat aan mijn leven heeft is de staat... ik verdien meer dan ik hun kost. Twaalf uur hard werken op een dag... en een halve roebel in de week is veel. Ik weet precies wat ik deed... ik heb geen spijt... maar hoe eer ik nu dood ben, hoe liever. Ik ben zo slap geworden, dat ik mij zelf niet eens meer van ’t leven beroven kan... ik zou het anders met mijn schoenmakersmes kunnen

108