In Russische gevangenissen

van hen terugkreeg blijkt, hoe zeer zij de heer Minor waarderen en hoe zeer zij zijn bitter lot betreuren. Hij is sinds vier jaar gevangen. Na afloop van de volgende vier jaar gaat hij naar Siberië, waar zijn vrouw hem niet volgen mag, daar zij als jodin niet in Siberië wonen mag. Evenmin hebben zijn vrouw en zijn kinderen woonrecht in Moskou, zodat zij hun man en vader nooit mogen bezoeken. De heer Joseph Minor spreekt bijzonder vlot Frans, Duits en Engels. Hij verstaat Latijn. Welk een fijne geest hij heeft, moge blijken uit het feit, dat hij Jules Renard in het Russisch heeft vertaald. Hij had een voorkeur voor Rémy de Gourmont, en toen wij over De Gourmont, die ik meermalen in Parijs heb ontmoet, spraken, vergaten wij beiden, dat hij een tuchthuisboef was en ik een bezoeker, die zulk een tuchthuisboef zou wensen te zijn. Wij spraken snel en verheugd, zelfs lachend en de gevangenisambtenaren (ik had toen drie geleiders, niet minder) moeten wel gedacht hebben, dat de heer Minor bijzonder opgewekt was. Hij noemde R. de Gourmont een ‘anarchistisch bourgeois, dat wil zeggen een burgerlijk anarchist.’ ‘Hegel’ riep ik uit. En de heer Minor: ‘Schon da gewesen, schon da gewesen, jaren geleden werd Hegel veel in de gevangenissen gelezen. Maar wij lezen tegenwoordig Bergson; die zult u in meerdere bibliotheken vinden.’ Ik zei in Engeland en Frankrijk ervaren te hebben, dat Bergson de gewaardeerde filosoof van de syndicalisten is en daarover spraken wij voort. Ik denk, dat de gevangenisambtenaren wel meenden, dat wij over geheel andere dingen spraken. Dit zal wellicht van de heer Minor een juistere indruk geven dan woorden van de regering: ‘Een zekere Minor, die tot acht jaar dwangarbeid is veroordeeld.’ Stellig waar, maar voor het uitgeven van manifesten, zoals men ze in ieder ander land gerust uitgeven mag.

Is het verhaal van de Radical over de heer Minor juist? Ik sta hier voor een van die scherpe toevalligheden, die ongelooflijk zijn. Notice en Démenti kreeg ik de avond van mijn vertrek uit St. Petersburg. Ik begon met het Notice 66 blz. van 40 regels in de nachttrein naar Moskou. Wat ik in Moskou gedaan heb behalve gevangenissen bezoeken en brieven schrijven voor poli

105