Het haarlint

ons gereedmaken voor vertrek. Terwijl zij deze gedachte onder woorden bracht, kwamen de anderen in beweging. Bachers reactie verschilde eigenlijk niet veel van die van mevrouw Hertz. Ook bij hem werd het gevoel van pijnlijke verrassing gevolgd door het besluit zich gereed te maken, of beter: zich in iedere verandering te schikken.

Mevrouw Hanf stak haar armen uit en liet ze weer vallen. Anderen maakten geluiden van schrik en ontsteltenis of keken wezenloos voor zich uit, alsof ze de mededeling niet konden vatten.

Toen kwamen de vragen los. Wehner had er al antwoord op gegeven: hij wist niets. Met zijn handen in de zakken van zijn jasje ging hij naar boven. Zijn vrouw volgde hem. De kamer waarmee zij al vertrouwd waren geraakt, scheen geen muren meer te hebben. De wereld drong erin door, de wereld vloeide eruit weg en de mens dreef mee, zonder houvast.

Emma keek haar man aan.

Hij schudde zijn hoofd, een gebaar dat van alles kon betekenen. Hij hechtte er echter geen enkele betekenis aan, hij wist niet eens meer wat dat was, betekenis. Pas toen Emma een begin maakte met het opruimen van hun spullen, zette hij zijn verbijstering van zich af en begon haar te helpen.

VI

Boven de bomen stond een smalle maan toen Falke uit de dalende schemering opdoemde.

De bewoners, in de bibliotheek bijeen, konden elkaar nauwelijks meer onderscheiden. Mevrouw Hertz vertelde haar pleegkind fluisterend verhaaltjes, de zusjes Hanf hingen zwijgend tegen hun ouders aan.

Gevoelens van wrevel die zich tussen volwassenen hadden ontwikkeld, gingen ten onder in het sterker dan ooit opgelaaide besef van weerloosheid. Zonder afspraak waren ze hier samengekomen, echtparen en enkelingen. Van de stilte om het huis ging een druk uit die het ademen bemoeilijkte. Toen de voordeur openging, stond Wehner op, langzaam, alsof hij zich uit een moeras moest lostrekken.

Falke, die nooit ongevraagd het huis binnenliep, was in de vestibule blijven staan. Na de begroeting verontschuldigde

148