Het haarlint

moeder terug zouden komen. Ze had hier verschillende vaders en moeders, mensen die vele opwellingen moesten onderdrukken en aan het kind daar iets van kwijt konden. De bewoners probeerden hun spanningen ook langs andere wegen af te reageren. Bacher, de door Wehner uitverkoren geestelijk leidsman, was begonnen aan een breed opgezette cursus over het wezen van hun voorvaderlijke religie. Sommige cursisten hadden zich vroeger vrijgeesten genoemd, afkerig van alles wat aan de ratio ontsnapte. Nu, losgerukt van hun maatschappelijke banden, waren ze ontvankelijk voor wat ze jarenlang genegeerd hadden en poogden weer deel te krijgen aan een gemeenschappelijke erfenis. Midden in de stilte van een afgelegen oord, omgeven door een zichtbaar voortschrijdende winter, reikten zij naar een vastheid die door geen geweld kon worden geschokt. De lessen leidden ertoe dat men zich met behulp van de bibliotheek verder verdiepte in de aan de orde gestelde zaken en hieruit vloeiden dan weer gesprekken voort, discussies, een geanimeerd intellectueel verkeer.

Over het eigenaardige karakter van hun verblijf hier spraken ze nooit. Nadat zich de eerste dag daarover een gesprek had ontsponnen dat eindeloos in een kring van theorieën en gissingen dreigde rond te draaien, had Wehner zijn lotgenoten dringend verzocht het moreel niet met zulk vruchteloos geredeneer te ondermijnen. Nog méér te ondermijnen had hij beter kunnen zeggen, want het onzekere, het altijd op de loer liggende onbekende, liet niemand een ogenblik los. Toch had men niet tegen zijn verbod geprotesteerd. Men aanvaardde iedere vorm van bescherming, ook al werd die tamelijk bruut opgelegd. Het besef van hun hulpeloosheid maakte hen weer tot kinderen, een teruggang die hand in hand bleek te kunnen gaan met een groeiend onderscheidingsvermogen. Het was een stille groei, waarover man en vrouw alleen in de afzondering van hun kamer konden spreken.

De vrouwen hadden het over het algemeen minder moeilijk met de situatie dan de mannen. Ze werden opgeëist door bezigheden die ze vroeger aan anderen konden overlaten. Sinds hun komst hier hadden ze alle gelegenheid gehad zich van sociale vooroordelen te ontdoen en ook andere persoonlijke gevoeligheden te leren beheersen.

144