Het haarlint

'Min of meer,' zei Hahne. 'Je moet wel bedenken dat je hoe dan ook in hun macht bent.'

Wehner had dit bedacht - een gedachte die nader overleg feitelijk overbodig maakte. Toch bleef hij wanhopig zoeken, niet zozeer naar een middel om zich uit zijn situatie te bevrijden als wel om iets meer licht te brengen in dit ondoorzichtige voorstel.

'Je wilt onze beslissing natuurlijk graag snel horen,' zei hij. 'Ik vertrek morgenavond. Stel een lijstje op met maximaal twintig namen. Met leeftijdsgrenzen hoef je geen rekening te houden. Ik kom de lijst tegen zes uur halen. Is dat afgesproken?'

'Afgesproken,' zei Wehner.

Hahne pakte zijn glas weer. Wehner deed hetzelfde. Ze klonken, met een bijna onhoorbaar tikje.

Even later liet Wehner zijn bezoeker uit.

'Ik vertrouw het niet,' zei Emma Wehner, terwijl haar man zijn nog dichtgeschroefde vulpen over een blad papier heen en weer bewoog.

'Vertrouwen of niet - maakt dat verschil?' vroeg Wehner. Het knagende gevoel overviel hem weer: dat achter de deur het niets stond, dat een stap naar buiten een stap in de afgrond kon zijn. En toch was hem macht gegeven, macht over leven en dood.

Hij legde zijn pen neer, stond op en begon te ijsberen. Telkens verscheen hij even in het licht van de lamp en zonk dan weer weg in het donker. De pendule sloeg. Hij liep naar zijn stoel terug, schroefde zijn vulpen los en zette de namen van zijn vrouw en hemzelf op het papier. Zij schoof haar stoel naast de zijne en keek over zijn schouder. Het was alsof vanaf het wit onder hun namen rijen ogen haar aanstaarden, van levenden, maar ook van doden. Familieleden en vreemden die vertrokken waren, naar elders, naar nergens.

Hij schreef : 'Weiss.'

'En Goldmann?' vroeg ze.

Hij noteerde de naam. Toen nam hij zijn agenda van zijn schrijfbureau en bladerde hem langzaam door. Namen, mensen, achtergeblevenen. Elke naam een kreet in de leegte, een kreet naar hem. Hij schoof de agenda weg. Ook het blad papier wilde hij niet meer aankijken. Van de namen

130