Gisteren komt nooit weerom ...

Grafschrift voor een ziener 123

'Nee, meester, het kan op een klein stukje papier.'

'Nou, zo'n wonderkalender zou ik dan wel eens willen zien.'

Enkele dagen later bracht Izak een kaart mee naar school, zoals de mensen elkander ter gelegenheid van het joodse nieuwe jaar toezenden, en die in verbasterd Hebreeuws-Nederlands 'rassjessjone-kaarten' worden genoemd. Het zijn meestentijds harmonica-achtige uittrekkaarten. Vier of vijf afzonderlijke taferelen, met een gemeenschappelijk motief, staan op ragfijn kantachtig papier gedrukt. Het geheel wordt kunstig in elkaar gevouwen. Uitgetrokken geeft de kaart een primitief stereoscopisch effect, een dieptewerking, die niet op optisch bedrog is gebaseerd, erg romantisch. Op het eerste toneeltje, vlak vooraan naar de toeschouwer toe, zie je de mannetjes van het synagogale koor zitten. Ze kijken je aan, trouwens wat kunnen ze anders doen dan strak voor zich uit staren, want het zijn gedrukte mensjes. Op het tweede plan, vlak achter hen, zitten de bezoekers van de synagoge; die kijken over de ruggen van de koormannetjes ook strak voor zich uit. Daar weer achter, op plan nummertje drie staat de voorzanger op het almemmour... hij kijkt over de hoofden van bezoekers en koor recht voor zich uit. Op het vierde plan, een mooi diepte-effect, zitten de parnassijns in hun deftige banken en daarachter, op het diepste tafereel, wolkt een nevelachtig niets, waarop in Hebreeuwse letters de Naam staat gedrukt, en uit die vaagheid steekt een ramshoorn, de sjofar, die eens de doden ten leven zal wekken.

'Kijk meester, dat is de kalender, die ik bedoel.'

Het was duidelijk, dat meester Veldhuizen niet onmiddellijk zijn bedoelingen kon vatten.

'Kijk, die mannetjes vooraan... die van het koor, die leven in h u n wereld... ze kunnen maar één ding doen... voor zich uitkijken en dus denken ze, dat er maar één wereld bestaat, die van henzelf. Maar de mannetjes op het tweede plaatje zitten verder weg... zij zien hun eigen wereld e n die van de mannetjes voor hen... die mannetjes weten al meer. En de gazzan op het derde plaatje... die is heel geleerd, want hij kent drie werelden, eentje van zichzelf, en twee vóór hem. Alleen die wolk helemaal achter... die van de sjofar, die kan over alles heen zien, hij ziet alles tegelijkertijd.. . en hij alleen kan dat, daarom noemen ze hem de Enige...'

Meester Veldhuizen was een broodnuchtere Noord-Hollander, geboren en getogen tussen vlakke weiden en lage kerktorens. Izaks oude-mannetjesoverpeinzingen beroerden hem, zoals slootwater een eend. Maar omdat hij zich aan zijn prestige als alleswetende onderwijzer ver