Hun lach klinkt van zo ver ...

tweeduizend bezoekers door de open ramen over het plein. Wie geen plaats binnen krijgen, dart buiten. Hij wil ontwikkeld worden, bewust gaan denken. Hokjes en kamertjes in het gebouw, te klein om er kantoren in te vestigen, zijn elke avond gevuld met weetgierige en in elk geval praatgrage bezoekers. Die ondergaan cursussen.

Maison Waterloo op het Waterlooplein exploiteert een rommelige zaal voor bruiloften en politieke partijen. De corypheeën der staatkunde schuwen de loop naar het verveloze cavalje geenszins. Ze onderrichten er een weetgierige schare in de kennis der komende revolutie. De pijpenla van Diligentia, het Casino, Huize Bob, het Hooischeepje, liggen in een cirkel van nog geen tweehonderd meter middellijn rondom de Blauwbrug. Ze herbergen elke avond huishoudelijke vergaderingen, bestuursvergaderingen, commissievergaderingen, bijeenkomsten van oppositionele groepen en conferenties van conspirators, die binnen een oppositionele groep oppositie willen voeren. Iedereen heeft keiharde principes, iedereen is bereid voor die beginselen te sterven, althans de dood te bespoedigen van zijn naaste vrienden, die andere beginselen huldigen. Naar de Nieuwmarkt toe is achter elk café een achterkamertje waar vergaderd wordt. Maar al die gelegenheden bij elkaar zijn onvoldoende. Gewone mensen, die een groot huis bewonen, verhuren kamers voor vergaderingen. De familie van Tas op de Oudeschans nummer 3, kan tien verschillende bijeenkomsten tegelijkertijd onder haar dak bergen.

Zegt een vrijmoedige jongeling:

'Meneer Tas, we hadden graag een zaaltje gehuurd willen hebben.'

144