Door storm en duisternis

en zongen een lied van Speenhoff: maandag bonen, dinsdag bonen, woensdag bonen. Daarna werden ze kwaad en balsturig. Kon die Engelse kapitein nou niet de aanwezige hoeveelheid voedsel over iedereen uitsmeren, dan kregen ze tenminste ook nog iets anders dan bruine bonen. Maar de Engelsman dacht er niet aan. 'Man', zei hij, als een Hollander kwam klagen, 'wat wil je? Toen je in die open sloep op zee dobberde, heb je naar een warm maal verlangd. Nou krijg je drie keer per dag warme bruine bonen en nou is het weer niet goed.'

Dertig keer hadden ze met lange tanden een maaltijd bruine bonen gegeten, toen eindelijk Archangel in zicht kwam. De haven was ijsvrij, en het was erg warm weer. Van zee uit gezien maakte de stad een weinig florissante indruk, want zij was door bombardementen zwaar gehavend. Maar toen ze eenmaal op de kade stonden, zakte hun stemming helemaal beneden nulpunt. Een groot en onzegbaar vuil en verwaarloosd boerendorp.

Op 25 juli 1942, toen het een goede maand geleden was, dat ze uit Engeland waren vertrokken, zetten ze eindelijk in Rusland voet aan wal. Het was slecht, zeer somber nieuws dat ze daar hoorden. De zeven mannen, die per vliegtuig naar het hospitaal waren gebracht, hadden een operatie moeten ondergaan. Van allen waren de onderste ledematen geamputeerd.

Even somber was het nieuws, dat ze vernamen omtrent het grote convooi, waartoe de 'Paulus Potter' had behoord. Met achtendertig trotse koopvaardijschepen was het uit IJsland vertrokken. En... slechts acht van deze schepen was het gelukt Archangel te bereiken. De andere dertig lagen op de bodem van de zee. Ongeveer zevenhonderd zeelieden waren bij deze ramp omgekomen. Meer dan twaalfhonderd schipbreukelingen waren in Archangel aan land gebracht. De stad was op deze invasie van vreemde vluchtelingen in het geheel niet voorbereid. Bovendien onttrok de oorlog aan het Duits-Russische front zeer veel mensen, die anders voor de verschillende diensten konden zorgen. De bevolking was zeer argwanend; de autoriteiten zagen in elke vreemdeling een spion; dat was te begrijpen. Uiteraard hadden de meeste schipbreukelingen geen papieren bij zich, want als een schip onder je voeten wordt weggetor-pedeerd, heb je wel andere zorgen aan je hoofd dan je paspoort. Het ontbreken van papieren veroorzaakte eindeloze moeilijkheden

183