Die-en-die is er nòg ...

wat ze m Whitehall gingen noemen, ״the short sea merchant Navy."

Dat wil zeggen: die scheepjes werden in een Engelse of Ierse havenstad tot de nek toe volgeladen en dan gingen ze het zeegat uit. Buitenom naar een andere Engelse haven. Zeeverkeer ter ontlasting van het spoorwegverkeer, dat voor de oorlogvoering onmisbaar was. Mooi werk, die short sea merchant Navy. En altijd de rood-wit-blauw vlag in top. In het begin zonder afweergeschut. Later met een of twee Oerlikons aan boord om vliegtuigen weg te blaffen, die het wagen dorsten te dichtbij te komen.

Mooi werk, maar, onder ons gezegd en gezwegen, verdraaid gevaarlijk. Het duikbotengevaar viel wel mee, want de scheepjes bleven zoveel mogelijk onder de wal. Maar de vliegtuigen, en de magnetische mijnen en andere explosieve rommel, waar de zee vol mee lag. Heel wat van die scheepjes hebben de tol betaald. De vrouw is verplicht de man te volgen, wordt op het stadhuis verordineerd. En Elly had nu eenmaal besloten zich daaraan te houden. Waar Jan ging, zou zij ook gaan. Oorlog of geen oorlog. En zo zien we in dit lange, lange, derde bedrijf dat dappere vrouwtje uit de Amsterdamse Transvaalbuurt de zeeën die Engeland bespoelen bevaren, van 1940 tot het eind van de oorlog toe. Ze heeft geen reis overgeslagen. En ze zijn ook nooit erg lang aan de wal geweest, want zo'n scheepje kon geen dag worden gemist.

Alleen die ene keer . .. toen zijn ze wel drie maanden lang niet buitengaats geweest. Ze lagen toen in de haven van Liverpool. Het schip was leeg. De volgende ochtend zou er een nieuwe lading komen. Die avond gingen Jan en Elly de wal op: een bioscoopje pikken. En laat

135