Amsterdam, je hebt een zoute smaak

bracht. Die voegde zich later weer bij vader en moeder. Toen de bevrijding al weken oud was, liepen Wolf en Mirjam nog als verdwaasden rond. Ze konden niet geloven, dat soms een droom bewaarheid wordt. Ze keken naar elke geallieerde soldaat alsof ze zo'n Canadees met hun ogen konden betasten en liefkozen.

Geleidelijk aan werd hun leven een tikje normaler. Maar geheel in de oude banen kwam het niet meer. Daarvoor was er te veel gebeurd. In de familie van Wolf en Mirjam waren grote gaten geslagen. Ze wisten met zich zelf niet goed raad, die twee. De oude zinnetjes van voor 1940, de kleine dogmatische babbeltjes, waarop ze hadden gedreven als op stukken kurk, hielden hen niet meer. Veel was verloren gegaan, en er was niets voor in de plaats gekomen. Wolf had zich voor de oorlog nauwelijks met politiek bemoeid. Hij bezat een vage belangstelling voor het socialisme, maar tot enige activiteit in een partij of andere staatkundige organisatie had die hem nooit weten te prikkelen. Nu stond hij critisch tegenover de nieuwe gedachten, die in die socialistische beweging vorm hadden gekregen. Hij klaagde, dat ook het socialisme niet meer was zoals vroeger en dat hem dit diep teleurstelde. Zijn geneigdheid tot negatieve critische activiteit begon zich verder te ontplooien toen de werkelijkheid der bevrijding zo weinig in overeenstemming bleek met de hoge verwachtingen, die ze tijdens de bezetting waren gaan koesteren. De bestraffing der oorlogsmisdadigers ging te langzaam. Soms betrachtte de rechter een hinderlijke onpartijdigheid. De oorlog was beslist niet de laatste geweest, zeiden de mensen. Nieuwe tegenstellingen tussen staten en volken traden op de voor

200