Amsterdam, je hebt een zoute smaak

een identiteit, die het volgen van tradities en gebruiken impliceerde. Vijand betekent oorlog. Wolf begon zijn oorlog, zijn eigen particuliere oorlog tegen alles wat met het nationaal-socialisme iets uitstaande had. Het was kenmerkend voor Wolf's ongecompliceerde natuur, dat hij die oorlog voornamelijk voerde als een negatieve actie. Hij was tegen dit en tegen dat. Hij noemde zich zelf: anti-anti-semitisme. Anti-anti! Van de boycot van duitse waren, die toen allerwege in de beschaafde wereld werd afgekondigd, werd hij een der geestdriftigste propagandisten. Hij was overal te vinden, waar geprotesteerd werd tégen het Hitler-dom, tégen de NSB, tégen dit en tégen dat.

Niemand weet of er ooit enige twijfel in zijn geest is gerezen aan doeltreffendheid van zo'n negatieve houding. Het heeft hem in elk geval weinig moeite gekost zich zelf er van te overtuigen, dat hij krachtig meehielp het gevaar voor Nederland te keren. Hij bleef tot de tiende mei 1940 behoren tot de groep mensen, die zichzelf tot kalmte hypnotiseerden met de woorden: 'Dat kan hier toch niet gebeuren.'

Ze waren als kinderen in een groot donker bos. Ze maakten veel gerucht. Ze vonden steun aan elkaar. Ze hadden een onbeperkt geloof in de wapens van de geest en van de rede. Maar het gevaar was irrationeel en daardoor onweerstaanbaar.

Niet de duitse inval was voor hem, en voor miljoenen anderen, de grote teleurstelling. Ze hadden altijd geweten, maar dorsten het niet beseffen, dat zoiets ééns zou gebeuren. Maar hun hart brak toen de Waterlinie een baker-

196