Amsterdam, je hebt een zoute smaak

'Ik lust geen ham. Ik eet maar één keer per jaar ham. Op Grote Verzoendag.' Izak antwoordde:

'Dat je geen jood wil schijnen, moet je zelf weten. Maar je moet het niet op zo'n echt-joodse manier doen.' Dit sarcastische gezegde, bezorgde Izak onder zijn collega's de reputatie van een joodse anti-semiet. Een ernstige beschuldiging. In die dagen was het, dat een huisschilder in München het oude sluimerende anti-semitisme van de Duitsers revolutionaire vorm had gegeven. Steeds meer Duitsers volgden met overgave de oproep. Hun atavisme moest wakker worden. De mateloze verguizing van alles wat joods was of wat joden werd toegeschreven verontrustte de collega's aan de bank. Zoals angstige kinderen in het donker trachtten ze hun vrees weg te blazen met luide grappen en woordspelingen. De beweging van de fanaticus uit München was nog klein, maar zij wekte verontrusting. Ook Izak zat in de greep van de angst, maar zonder dat hij met zoveel woorden de reden en oorzaak kon aangeven, wist hij, dat zijn vrees een gans andere natuur bezat. Een gevoel van vooruit te kunnen zien, sloot zich om zijn denken. Het had iets uitstaande met het Panorama-gevoel, en met de droom van Het Vreemde Huis, maar nu was het groter, hoger, dieper, beklemmender. Hij voorvoelde, dat hij bij die droom op een bijzondere manier was betrokken. Daarom kon hij niet met een voorgewende grijns lachen om de talloze grapjes, die de man uit München en zijn beweging tot onderwerp hadden. De verwijdering tussen hem en zijn collega's werd ook daardoor steeds breder. Izak had nooit de ambitie gekoesterd tot het einde zijner dagen

159