Amsterdam, je hebt een zoute smaak

'Nee, meester, het kan op een klein stukje papier.' 'Nou, zo'n wonderkalender zou ik dan wel eens willen zien.' Enkele dagen later bracht Izak een kaart mee naar school, zoals de mensen elkander ter gelegenheid van het joodse Nieuwe Jaar toezenden, en die in verbasterd hebreeuwsnederlands 'rassjessjone-kaarten' worden genoemd. Het zijn meestentijds harmonika-achtige uittrekkaarten. Vier of vijf afzonderlijke taferelen, met een gemeenschappelijk motief, staan op ragfijn kant-achtig papier gedrukt. Het geheel wordt kunstig in elkaar gevouwen. Uitgetrokken geeft de kaart een primitief stereoscopisch effect, een dieptewerking, die niet op optisch bedrog is gebaseerd, erg romantisch. Op het eerste toneeltje, vlak vooraan naar de toeschouwer toe, zie je de mannetjes van het synagogale koor zitten. Ze kijken je aan, trouwens wat kunnen ze anders doen dan strak voor zich uit staren, want het zijn gedrukte mensjes. Op het tweede plan, vlak achter hen, zitten de bezoekers van de synagoge; die kijken over de ruggen van de koormannetjes ook strak voor zich uit. Daar weer achter, op plan nummertje drie staat de voorzanger op het almemmour... hij kijkt over de hoofden van bezoekers en koor recht voor zich uit. Op het vierde plan, een mooi diepte-effect, zitten de parnassijns in hun deftige banken en daarachter, op het diepste tafereel, wolkt een nevelachtig niets, waarop in hebreeuwse letter de Naam staat gedrukt, en uit die vaagheid steekt een ramshoren, de sjofar, die eens de doden ten leven zal wekken. 'Kijk meester, dat is de kalender, die ik bedoel.' Het was duidelijk, dat meester Veldhuizen niet onmiddellijk zijn bedoelingen kon vatten.

¹34