De Centrale, Vijftig jaar arbeiders-levensverzekering

waren en dat op deze lijst de naam van de 'Alkmaar' en de 'Komeet' voorkwamen. Het bleek dat deze beide kustvaarders in Windheimshafen bij Hannover lagen. Een expressebrief van de Duitse Democratisch Socialistische Partij bracht al spoedig de bevestiging, dat inderdaad deze 2 schepen in Windheimshafen lagen, en dat zich kisten met boeken aan boord bevonden.

Een Duitse partijgenoot liet enkele dagen later weten, dat hij er in geslaagd was de Britse bezettingsautoriteiten er van te overtuigen, dat de kostbare lading behoorlijk beschermd diende te worden. Wat er in die bewogen dagen precies met de lading van de beide schepen is gebeurd, is nooit geheel opgehelderd. Hebben de Britten niet voor bewaking zorg gedragen? Of is de bewaking onvoldoende geweest?

In elk geval, toen mevrouw Adama van Scheltema eindelijk in Windheimshafen aankwam, bleek haar, dat in het ruim van een der schepen vijf honderd kisten met boeken en papieren eenvoudigweg waren omgegooid. De inhoud was her en der in de ruimen verspreid en grote hoeveelheden documenten waren op een hoop gegooid, waarin men de brand had gestoken.

Toen eindelijk in Augustus 1946 de lading in Amsterdam aankwam, was er een halve Rijnaak vol met wat in de terminologie der archiefverzamelaars 'puin' wordt genoemd. Een half schip vol met een onoverzienbare stapel papieren, verwaaid, nat geregend, stukgescheurd, vuil en dikwijls onleesbaar geworden. Tot overmaat van ramp bleek de 'puin'-lading niet voldoende tegen regen beveiligd te zijn, zodat het weinig moeite kost zich een voorstelling te maken van de wanhoop, die de mensen van het Internationaal Instituut beving, toen ze 'hun' verzamelingen eindelijk in Amsterdam voor de wal hadden.

Juist toen de binnenschepen zouden worden gelost en de lading in het huis aan de Keizersgracht zou worden gebracht, brak in de hoofdstad een staking van havenarbeiders uit. Het redden van de kostbare archieven, die aan weer en wind blootgesteld voor de wal lagen, geschiedde daarop door soldaten, maar het ware overdreven te beweren, dat de lossingsarbeid zonder moeilijkheden verliep.

Met het toen gangbare betaalmiddel van de 'Internationale Bank

232