De Centrale, Vijftig jaar arbeiders-levensverzekering

tijd wist je, dat op een toneel levende mensen stonden. Maar ze stonden doodstil. Alsof een machtige kunstenaar prachtige beelden had gehouwen uit een zeldzame soort steen.

Een forse blonde vrouw met weelderige vormen bezette de middenplaats van het toneeltje. Een rode vlag in de ene hand, en in de andere de hoorn des overvloeds. Die hoorn zal vol met vruchten en vooral met stro-gele koren-aren.

Om dat schone socialisme heen, zag je de volkeren der aarde. Twee mannen op het toneel reikten elkaar de hand. Over een muurtje heen, waarop geschilderd stond: 1870. Daaraan kon je zien, dat het een Franzoos en een Duitser waren, die zich met elkander verbroederden en die gedachte gaf je een brok in de keel.

Een andere man droeg een zeis. Hij reikte de hand aan een man met een zware voorhamer en een schootsvel, een soort smid. Dat was de symbolische voorstelling van de verbroedering tussen het platteland en de stad, tussen de boer en de fabrieksarbeider.

Een vrouw lag geketend op de grond. Maar juist voordat het scherm opging, moest ze haar boeien hebben verbroken, want de stukgetrokken schakels lagen zeer zichtbaar om haar heen. Zij richtte zich half op, de hand uitgestrekt naar een oudere man, die haar bewegingloos, maar toch duidelijk aanraadde spoedig geheel op te staan. En ook hij stak de hand uit.

Maar het mooiste toneel waren de kinderen. De meisjes in witte jurkjes met kransjes van kunst-margrieten in hun haar. Een en al onschuld. De jongetjes in een soort gestyleerde kruippakjes.

De liefde voor het eigen kroost smolt samen met de liefde voor de mensheid. Al die uitgestrekte handen op het toneel vormden een symbolische verbroedering, maar tussen de mensen in de zaal en die op het toneel was de vriendschap zeer werkelijk.

Zulke bijeenkomsten werden simpelweg 'kunstavonden' genoemd, maar dat was toch een veel te schamele benaming. Het waren wijdingsbijeenkomsten. Feesten van gemeenschapszin. Erediensten aan de liefde voor de mensheid.

Enkele ogenblikken keken de mensen in de donkere zaal naar dat

126