De Centrale, Vijftig jaar arbeiders-levensverzekering

Het gaf hem het besef voor een norm, die hij als partijgenoot in acht moest nemen. En al was die norm, goed beschouwd, armzalig en simpel en een surrogaat - toch voelde Negentienvier zich sinds die grote ontmoeting op een vreemde manier rijker.

Voorheen sloeg hij zelden een cursusvergadering over. Niet, omdat de onderwerpen hem zoveel belangstelling inboezemden. Zijn trouw aan de partij leerde hem, dat hij de beweging niet mocht opknappen met een zaal zonder bezoekers. Hij bezocht die vergadering uit plicht.

Maar voortaan probeerde hij te begrijpen wat de geachte sprekervan-hedenavond hem met veel omhaal van woorden probeerde uit te leggen. Hij wilde leren, maar zijn hoofd zat van binnen vol roest en dikke bedorven smeerolie. Zolang hij zo'n man hoorde praten, dacht hij, dat hij alles van de cursus snapte. Maar als hij eenmaal op straat stond, wist hij beslist, dat hij alles weer glad vergeten was.

Waar de wetenschap en haar uitleggers te kort schoten, hielp de kunst. Die stond in de partij in hoog aanzien. Zij gaf uitdrukking aan het sociale idealisme, de machtige drang, die de socialisten voortdreef. Dichters, schrijvers, schilders, bouwmeesters en tekenaars gaven moeilijke begrippen gestalte. De dichters werden met grote tederheid geciteerd, vooral wanneer ze in hun verzen verstaanbare taal gebruikten.

Als de geleerden je het gevoel gaven, datje dommer was dan een kind op de bewaarschool, bonden de kunstenaarsje weer met duizend kabels aan het socialisme vast.

Geen der artisten oefende op Negentienvier echter zo'n grote invloed uit als Marie de Roode Heyermans, die door het land trok met levende schilderijen. Tableaux vivants, die het leven en streven der arbeiders voor iedereen zichtbaar maakten. Zulke voorstellingen vond Negentienvier het mooiste, dat hij ooit gezien had.

De zaal sloeg donker en het scherm ging op. Het toneel was fel verlicht. Je moest er naar kijken; gedwongen door de spanning, die alle aanwezigen in bezit had genomen. Het lichte tafreel kreeg het onwezenlijke van een visioen. Een droom in kleuren. En tegelijker

125