Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

CORNELIS PIETERSZOON HOOFT 83

Burgemeester Cornelis Pieterszoon Hooft zag dit alles met grote bekommernis en waarschuwde de stad voor de heilloze gevolgen. Hij was als de stamvader van een grote familie, die door de wildernis trekt op zoek naar nieuwe vruchtbare gronden. Hij wist, dat alle beginselen, waarvoor hij in zijn jeugd vrijwillig de verbanning had gezocht, waarvoor duizenden gevallen waren en tienduizenden hadden geleden, dreigden verloren te gaan, wanneer de onderlinge naijver sterker werd dan de band van den gemeenschappelijk doorleefden vrijheidsstrijd. Hij sprak in de Vroedschap woorden van verdraagzaamheid, schreef in zijn gespierde taal de rustige memoriën en adviezen, breed van conceptie en ernstig van vorm.

Een wijs man sprak tot zijn medeburgers, een man, die den oorlog had gezien en had leren verafschuwen; een man, die de Heilige Schrift had gelezen en her-lezen en die den geest der naastenliefde over zich had voelen vaardig worden. ,,Want alhoewel dat ick mene, dat noyt yemandts oorlogen voor Godes ogen beter gejustifïceert zijn geweest als dyegeene dye bij den Coninck Dauid gevoert en beleydt sijn geweest.... soo is euenwel den selfden in sijnen ijver om den Heere een tempel te timmeren door Godt den Heere gestuytet en hem tselfde ontsegt geweest, ter oorsaeke vande grote oorlogen dye hij gevoert ende de veelheydt vandt bloedt twelck hij gestort hadde." Merkwaardige uiting van een man, wiens volk nog midden in den strijd tegen den overheerser stond, in een tijd, die vol was van oorlogsgerucht. En elders schreef hij:

״Dyenvolgende seyt men oock in breder verstandt, het volck wil geleydt en neyt gedwongen wesen." En op een andere plaats herhaalde hij met instemming: ״De kercken, dye metter oorloge verkregen sijn, sullen door d'oorlogen wederomme t'ondergaen; tgene dat door uytterlick geweldt te wege gebracht werdt, dat werdt door contrary geweldt