Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

CORNELIS PIETERSZOON HOOFT 78

bondenheid aan den koning van Spanje een hinderpaal bleek op den weg naar die vrijheid, beoorloogde het dus diens bloedigen Hertog, wiens daden van geweld de verspreide groepen muiters tot één volk vormden. In dien strijd moest, als het kon, het Katholieke Zuiden en het Protestantse Noorden aaneengesloten tegenover Alva staan; wie niet verdraagzaamheid, de hoogste deugd voor allen, die de vrijheid prediken, als dierbaar pand voor eigen volk bewaarde, was een vijand van de eenheid des lands.

Maar toen de worgende greep van Alva, die allen dicht bijelkander had gedrukt, verslapte, schoten de tegenstellingen van geloof en belang weer op tussen de vroeger zo eensgezinden. Predikanten verketterden elkander, de partijstrijd woekerde verder, verdraagzamen stonden tegenover onverzoenlijken, drijvers tegenover gematigden, wijze bedachtzame staatslieden tegenover felle fanatici.

In de stedelijke gemeenschap — zo zelfstandig en dus zo belangrijk in die tijden van het prilste nationaal gevoel — kon de Burgemeester of het lid van den stedelijken raad, een macht ten kwade zijn, wanneer hij partij koos ten gunste van een der uitersten; hij werd een macht ten goede, wanneer hij met het gezag van zijn persoonlijkheid de vaan der verdraagzaamheid hoog

hield, te midden van het gewoel der partijen.

*

Het jongste lid van de Vroedschap van Amsterdam, Cornelis Pieterszoon Hooft, hield in Juni van het jaar 1584 een rede tegen verlening der grafelijke waardigheid aan den prins van Oranje, zo althans duidt de historieschrijver de werkelijke betekenis van deze rede, die ogenschijnlijk slechts uitstel van de beslissing vroeg, totdat het oordeel van Zeeland in deze kwestie gebleken was.

Er trad uit deze redevoering reeds een rijpe politieke persoonlijk