Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

S. A. VENING MEINESZ 230

Commandantshuis, Zeemanshoop, vraagt hij, om den ouderen man een pleizier te doen, naar het Midden-Damterrein. Dan zwijgen beiden; zij verschillen ook veertig jaar. De jongste ziet met andere ogen een ander Amsterdam, zijn wereld heeft niets meer gemeen met de levenssfeer van toen, het onbegrijpelijk vèraffe ,,toen", dat wonderlijk genoeg toch bewoond werd door mensen die nog leven.

En inderdaad, voor de verbeelding der jongeren heeft het laatst der vorige eeuw iets van een legende. Het lijkt alles zo heel lang geleden en toch is het nog dichtbij. Een zacht vloeiende droom schijnt het leven dier dagen: behagelijk, gemoedelijk, zonder de jachtende dendering, de cacophonie van het heden. Is het niet, of de huizen intiemer, de nachten langer, de natuur vrijer, de steden knusser waren. Was het geen gezellige, genoegelijke tijd ? Bij Justus van Maurik — als zij hem nog lezen — vinden zij het uitgebeeld, dat goede, oude Amsterdam, het stadsbeeld en ook het binnenhuis, overmatig gedrapeerd, waarin een vorig geslacht in zo gans ander tempo leefde, bij Heijermans nog in het bijzonder de triestheid van het leven in de grauwe, zielloze buurten, in dezen tijd gesticht, nog altijd een vale gordel tussen oude en nieuwe stad. De eeuw was oud en moe, haar felste jaren, haar meest bewogen perioden had zij achter den rug. Zij ging sterven en sleepte zich met knikkende knieën naar het einde. Met de nieuwe eeuw zou een andere tijd worden geboren en hij werd het ook, maar pas uit de jammer en vertwijfeling van 1914—1918. Toen werd met het oude en wat niet bestendig kon zijn eens en voor altijd afgerekend.

Maar het Amsterdam der negentiger jaren leefde nog rustig, zonder al te grote zorgen, met statig-voornaam zijn bewoonde grachten, zijn goeden ouden Dam, den winkel van Sinkel, de bonte volksbuurten — Jordaan, Zandhoek, Duvelshoek — ongesaneerd. Nog liepen de porders hun wijk, pelde men garnalen op straat, spoedde zich de raderbrancard naar een onge