Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

¹74 PIETER CORNELIS HASSELAER

Weer stond Amsterdam voor een kentering van den tijd. Nog was het de oude stad, rijk en machtig, de schatten van een wereld opgetast in de huizen langs haar grachten, de weelde-woningen der patriciërs, der regenten vooral. Maar reeds had de welvaart haar hechte basis verloren. Een speculatieve winzucht was in de plaats getreden van vroegeren handelsgeest, de oude ondernemingslust was verdwenen. De terugslag daarvan op heel het economische leven zou zich spoedig doen gevoelen. Van oudsher had Amsterdam de olichargie gekend, de regering van enkele verwante families, tenslotte van hoogstens een drietal geslachten, maar zij, die thans op de kussens zaten, waren niet meer de grote regenten van voorheen; steeds verder weken bestuurders der stad van het volk, regerend onbeperkt, gedreven slechts door matelozen eigenbaat. Natuurlijk hadden deze mannen ook hun deugden, werd hun grote macht ook ten goede aangewend. En zij het minder dan voorheen kwamen uit hun midden nog wel figuren voort van ouden Amsterdamsen regentenstijl, met helder hoofd en edel hart, wier naam met ere dient genoemd. Heel het leven echter, der gegoeden vooral, der bevoorrechten het meest, was doortrokken van een geest uit Zuidelijker streken, binnengedrongen op bijkans elk gebied, die, uitheems en volksvreemd, brede lagen doortrok en met weeldezucht en voze cultuur de kracht der natie verzwakte. De oude, degelijke levensstijl was verlaten. Parijs doceerde geesteshouding en smaak, de zeden, de mode en eindelijk heel het maatschappelijk leven. Franse ideeën maakten de geesten stormrijp, vrij baan voor Franse bajonetten die spoedig volgen zouden. Zo verteerden het oude Holland, het oude Amsterdam hun laatste krachten; roemloos zou het einde zijn. Na de veertiger jaren kwam nog verdeeldheid het proces der ontbinding verhaasten. Uit de oorlogsellende van 1781 ontstond de tegenstelling, die geleidelijk de natie verscheurde en het ,,ancien regime" ten dode doemde. Nog had de slag bij