Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

NICOLAAS CORNELISZ. WITSEN 175

Ongetwijfeld heeft Amsterdam — en ook andere steden — van de komst der Franse vluchtelingen profijt getrokken, want ondanks het scherpe toezicht, dat de Franse koning op de grenzen liet oefenen, kwamen er toch nog velen met hun kapitaal over de grenzen en als men het kapitaal moest achterlaten, dan bracht men toch de vakkennis mede voor de nieuwe industriën, die overal verrezen. Veel van deze door de vluchtelingen hier gebrachte industriën bleken tegen de vreemde verhoudingen niet bestand; zij zakten spoedig weer in of moesten met geld van de overheid op de been gehouden worden. Nochtans ware het onjuist te veronderstellen, dat alleen om den wille van de mogelijke welvaart de Fransen gastvrijheid in deze gewesten vonden; in de nagelaten papieren van Nicolaas Witsen komen vele regels voor, die spreken van de zorgen, die de overheid had om al deze vluchtelingen te spijzigen en te herbergen. ״Burgemeesteren en regeerders" (zo luidt een memorie, die hij met eigen hand ontwierp, toen de nood der vluchtelingen tot maatregelen drong) ,,deser stede naeukeuriglyk onderrigt synde der schaersheijt van kasse in de Walse gemeente, veroor-saeckt door de milde aelmoesse, die sy een geruyme tyt terug aen vlugtelingen van elders, om de vervolgingen aen die van de waere gereformeerde religie steeds hebben uijtgereijkt sorgende dat de genoemde walse diaconie, tot wien de uitwijkelingen, so passanten als andere, om de overeenkoming van tael alleenlijk haer toevlugt nemen, in sodanige staet gestelt mogte werden, dat sij hunne gewoonlijke uitrijkingen aen d'oude ingesetenen alhier ter stede en van haere kerk niet langer soude konnen voldoen, gelijk het water door de seer groote agterstallen dies aan-gaende reets tot aen de lippe gekomen is, bewogen met medogent-heijt, hebben goetgevonden en verstaen, dat op aenstaende Woensdag, sijnde den bestemden bededag, die wesen sal den voordemiddag na de negen uers predicatie so in duijtse, walse of engelse kerken, een generale collecte sal werden gedaen tot