Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

NICOLAAS CORNELISZ. WITSEN ¹47

Hadden vorige generaties de wilde lokstem van het avontuur gehoord en gevolgd — Nicolaas Witsen was de rustige figuur in een betrekkelijk emotielozen tijd.

Amsterdam's bloei had zich doorgezet; de ruwe winterstormen waren geluwd. De ontluikende lente van den voorspoed stond boven het Hollandse land. Nicolaas Witsen beleefde haar met volle gretigheid .Zijn kinderogen hadden den wintel aanschouwd, als jongeling had hij de lente voelen komen. De volle rijpheid van zijn leven viel samen met den zomer van Holland's welstand. Naarmate de eeuw teneinde liep, naderde ook de herfst; sommigen voorvoelden reeds de koude vlagen van den winter uit de volgende eeuw.

#

In den strijd om de vrijheid had de bevolking van deze landen de waarde van de verdraagzaamheid leren beseffen; wat zij aanvankelijk als vrucht der harde noodzaak had aanvaard, rijpte later tot mild inzicht in de geestelijke behoeften van anderen. De stoffelijke welstand, die uit Indië naar de Hollandse steden stroomde, leverde de bouwstoffen voor de fundering, waarop later de kathedraal van vrijheid van geweten en vrijheid van geloof voor anderen, kon worden opgetrokken. De sterke band, die het volk verbond met de zee en de wijde wereld, verjoeg alle benepenheid , die een volk van alleen-maar-kramers zou kunnen kenmerken; de wereldwijdheid der Hollandse belangen verschafte den regenten een breden blik, die zich paarde aan de diepe godsdienstige overtuiging van een zeevarend volk, dat de betrekkelijkheid der menselijke krachten eikendag opnieuwmoetondervinden. Wanneer men het aan gebeurtenissen en daden zo rijke leven van Nicolaas Witsen overziet en, voor de schets van den man en zijn tijd, een keuze wil doen uit de veelheid van de stof, dan treedt, naast het scheepsbedrijf, naar den voorgrond onzer belangstelling de zorg, die deze burgemeester en zijn tijdgenoten hebben gekoesterd voor tienduizenden vluchtelingen, die om