Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

NICOLAAS CORNELISZ. WITSEN 146

jjirén het enige) later gecritiseerd. Men heeft ook de rol, die tijdgenoten den beminden burgemeester toedichtten door het onderzoek der geschiedvorsers kleiner zien worden.. .. en anderzijds, men heeft nimmer vermoede banden bespeurd tussen Indië's opgang en van Witsen's commercieel vernuft; men heeft in losse aantekeningen, in kanttekeningen op schriftstukken den invloed van den burgemeester bespeurd op aangelegenheden, die, naar men meende, nimmer zijn aandacht konden hebben gehad. Zo is in den loop der latere jaren het portret van Nicolaas Witsen gewijzigd, maar fors van statuur is het altijd gebleven. Kon het ook anders ?

Nicolaas Witsen werd groot in een tijd, die behoefte had aan karakters als het zijne. Wat in de persoonlijkheid van Nicolaas Witsen den beschouwer het sterkst boeit is de kracht van de carrière in het leven van dezen mens. Voor hem had de oude tijd van het avontuur afgedaan; alles in zijn leven voltrok zich langs vooraf bepaalde banen. Zijn voorgeslacht had in moeilijken strijd de geestelijke eigenschappen verworven, die den Amsterdamsen regenten generatie na generatie overwicht gaven op hun omgeving: statigheid, gezag, breedheid van blik en onverzettelijke maar nauwelijks voelbare heerszucht. Al deze eigenschappen, in honderd jaren gewekt en versterkt, vormden het erfdeel, dat Nicolaas Witsen meekreeg. Zijn naam, zijn vermogen, zijn karakter, zijn geestelijke scherpte stonden als geschenken naast zijn wieg. En later was het zijn vader, de familie, de vrienden, waaronder burgemeester Valckenier op de eerste plaats, die den jongeman den weg effenden naar eervoller posten. Zijn wetenschappelijk werk, getuigde hij, steunde op gegevens, die anderen uit alle delen der wereld hem hadden aangedragen. Hij aanvaardde alles wat waarde scheen te hebben, gaf het enige ordening en bewaarde het; zijn boek over scheepsbouw is een groot koopmanspakhuis gelijk, vol van de kostbaarste en meest alledaagse zaken ter wereld.