Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

CORNELIS PIETERSZOON HOOFT 88

zware straf hadden aangedrongen het pleit verloren, was voor de ontwikkeling van de geestelijke vrijheid binnen de stadspalen van historische betekenis; de verdraagzaamheid van burgemeester Hooft had gezegevierd.

*

Middelerwijl vocht de stad voor haar economisch bestaan niet slechts tegen buitenlandse concurrentie, maar ook tegen binnenlandse. De Middeleeuwen, waarin elke stad zijn eigen staatkunde voerde, lagen nog te kort in het verleden om reeds geheel gestorven te zijn; stadsheerlijkheden, die uit de oude tijden waren overgebleven, bedreigden rechten en privelegien van andere steden. De samenhorigheid in provinciaal verband was nog in haar eersten groei, om van den samenhang tussen de provincies zelve te zwijgen. De strijd met de wapenen tussen de buursteden mocht tot het verleden behoren, de oorlog met economische middelen was nog niet geëindigd en woedde hier en daar zelfs nog in volle hevigheid.

De provinciale overheden trachtten voor zoveel dat in haar vermogen lag deze lagere tegengestelde belangen te doen terugwijken voor de grotere gemeenschappelijke, maar niet altijd werd dit streven met succes bekroond en dan waren andere middelen nodig om de onwillige Vroedschappen tot rede te brengen. De stad moest zich leren voegen in den staat; kon deze ontwikkelingsgang anders dan moeilijk gaan in een tijd, toen het begrip van den staat zelf nog slechts in enkele hoofden vorm gekregen had ? In de Middeleeuwen was de verbinding tussen Haarlem en Amsterdam het Spaarne geweest; door dat water konden de Amsterdammers de andere steden in Zuid-Holland bereiken. Maar omstreeks het jaar 1400 hadden de Haarlemmers, die de grote betekenis van het Spaarne voor de verbinding tussen de steden kenden, een hoge tolheffing ingevoerd voor alle schepen, die het Spaarne passeerden. De Amsterdammers, die niet alleen