Voordat hij het vergat (bloemlezing)

rood, Eretz Jisraeel — werden uitgebreid met sarcastische beschouwingen over het verschijnsel 'genuanceerd denken'. Dat vond hij, als politiek begrip, onzin. 'De man die zegt niet tegen de joden te zijn, maar wél tegen Israël, is een leugenaar of een stommeling.' Met hem debatteren over dit soort vraagstukken was bij voorbaat nutteloos.

Waarom zou men ook? Men kan weliswaar zonder veel inspanning, ondanks sommige punten van overeenkomst, de fundamentele verschillen tussen communisme en fascisme aangeven; men kan wijzen op het kapitalistische karakter van het nazisme, in tegenstelling tot het radicaal-socialistische karakter van de Sovjet-economie; men kan, als men cynisch genoeg is, wijzen op het gradueel verschil tussen een fascistisch vernietigingskamp in Polen en een communistisch werkkamp in Siberië; men kan er de burgerslachtoffers in Indo-China en de jaarstaten van de United Fruit Company bijhalen; men kan betogen dat het communisme in aanleg wél deugt en het fascisme in aanleg en uitwerking niét deugt. Dan bedrijft men het 'genuanceerd denken' dat Sluyser zo woedend placht te maken. Want genuanceerd denken met het geluid van de pogrom in de oren en met de stank van de gasovens in de neusgaten is voor een enkeling, zoals Sluyser, niet gemakkelijk op te brengen. De Russen en Polen maken nu eenmaal weinig aanstalten om met hun rijke antisemitische verleden te breken. En het zijn zijn — Sluysers — kinderen die in Israël door de Arabische tanks dreigen te worden platgewalst. En het zijn zijn — Sluysers — ouders, ooms, tantes, nichten en neven, die niet uit Treblinka en Sobibor zijn teruggekeerd. Slechts een heilige blijft met dit soort achtergronden tot 'genuanceerd denken' in staat. En een heilige was Meijer Sluyser allerminst.

"3