Joodse traditie als permanent leren

279.

35 Heschel (1959, Ch. 43, p. 421).

Hoofdstuk 2, deel 1, pp. 2 0 - 2 7.

1 Zie Plato's Meno (81 b-d) over de onsterfelijke ziel die leert. W.K. Frankena (1973, p. 74) schrijft: '. . . . the basic idea of Christian education is that God is our teacher'. Dit idee is even goed joods als christelijk te noemen. De talmud spreekt over een 'hemelse akade-mie' in de volgende trant: '. . . . an academic community of angels and the souls of saintly scholars, headed by the Master Teacher, God Himself - all occupied in the study of Torah' (Kirschenbaum 1972, p. 22, noot 3). Psychologische leertheorieën spreken over het leren van mensen en dieren. De behaviorist B.F. Skinner (1968,

ch. 3) schrijft over 'teaching machines'. Zie ook II. 1. 1, noot 6.

2 Zie bijv. Greenberg (1969, pp. 31 en 35, noot 55). Lally (1972) schrijft dat '. . . . learning is a continuous developmental process starting in the womb and ending only at death (p. 113). Many nutritionists call for a change in the attack on intellectual deficiencies from remedy to prevention, with an emphasis on prenatal nutrition. Even in advanced countries it has been found that remedial programmes for the underprivileged come too late, after children have already suffered permanent physical and psychic damage due to malnutrition (p. 119)'.

3 Het woord 'leren' hoort dus niet thuis in de grote klasse van woorden uit het volgende citaat: 'Man kann für eine grosse Klasse von Fällen der Benützung des Wortes "Bedeutung" - wenn auch nicht für alle Fälle seiner Benützung - dieses Wort so erklären: Die Bedeutung eines Wortes ist sein Gebrauch in der Sprache'. (Wittgenstein, 1958, Teil 1, par. 43).

4 Het is ook merkwaardig om te zien dat 'leren' (learn, lernen) vroeger meestal niet met dieren geassocieerd werd en 'educatie' (education, éducation) wél, terwijl dit tegenwoordig net andersom is. Vergelijk tegenwoordige met vroegere woordenboeken.

5 1. Faure (1972). Learning to be. Afgekort Ltb. In het Frans heet

dit rapport 'Apprendre à être' en 'apprendre' betekent zowel studeren als onderwijzen.

2. The school and continuing education: Four studies (1972). Afgekort Fs.

3. Het rapport - faure in discussie (1974). Afgekort Id.

6 Zie ook III. 1. 3.