Joodse traditie als permanent leren

bij het leren te helpen. De resultaten van dit onderzoek naar 'learning by teaching' zijn positief. De 'onderwijzende' en de 'onderwezen' leerling leren beiden. De gegevens die Allen naar voren brengt, vormen een pleidooi voor hetgeen in de Joodse traditie en ook door Vygotsky (1978) bij voortduring is benadrukt, namelijk het belang de leerling niet alleen in de rol van leerling (lees: werknemer), maar ook in de rol van leraar (lees: werkgever) te

1 . . ¹⁸ plaatsen'.

Carpay spreekt hier over leerlingen, maar het 'lernen' verandert de rol van de leraar evenzeer als die van de leerling. Ook de leraar is niet alleen maar leraar (onderwijzende), maar ook leerling (lerende) Bij het 'lernen' horen onderwijsvormen, waarbij leraar en leerling samen leren, waarbij de leraar ook leerling is en de leerling ook leraar, maar waarbij beiden - leraar en leerling - in de eerste plaat lerenden zijn die elkaar helpen en pas in de tweede plaats onderwijzenden die het leren moeten bevorderen.

Tenslotte . . .

Het thema van deze studie is 'Joodse Traditie als Permanent Leren'. P(ermanent) L(eren) zoals door mij beschreven, is een nieuwe variant van het traditionele 'lernen' en Rosenzweigs terminologie parafraserend gaat het hier niet alleen om een 'nieuw leren' als alternatief voor schools leren én onderwijzen, maar ook om 'nieuwe leerlingen', dwz. permanente leerlingen die ook leren door te onderwijzen, en om 'nieuwe leraren' dwz. leraren die onderwijzen en ook permanent leren. Pas als leren een dagelijkse gewoonte geworden is, kan iemand zich een permanente leerling noemen. Voor het echter zover is zal de individuele leerling - want tenslotte is het de individuele leerling die voor zijn eigen leren verantwoordelijk is - heel wat aan zichzelf hebben moeten werken. De gewoonte van het permanente leren verwerft niemand zich vanzelf. De individuele leerling maakt zich die gewoonte eigen als zijn leren een leren is dat hij steeds - ook onder moeilijke omstandigheden - hervat. De talmud adviseert dan ook: