Joodse traditie als permanent leren

273.

'Wenn jemand sich auf der Reise befindet und keine Begleitung hat, so befasse er sich mit der Tora, .... Hat jemand Kopfschmerzen, so befasse er sich mit der Tora, ... . Hat jemand Halsschmerzen, so befasse er sich mit der Tora, ... . Hat jemand Leibschmerzen, so befasse er sich mit der Tora, ... . Hat jemand Knochenschmerzen, so befasse er

sich mit der Tora.....Hat jemand sonst

Schmerzen am Körper, so befasse er sich mit der Tora, . . . '.²° Permanent leren gaat niet vanzelf. Leren vereist kracht, permanent leren vereist dat permanent.

Wat valt er nog meer te zeggen? Eigenlijk is alles wat ik tot nu toe in deze studie geschreven heb nauwelijks meer dan een commentaar op de volgende sleutelpassages over het leerproces, God en de Torah: 'Veel heb ik van mijn leraren geleerd, meer nog dan van mijn leraren heb ik van mijn collega's geleerd, maar het allermeest heb ik van mijn leerlingen geleerd' 'Ware het maar zo, dat ze mij ((God)) zouden verlaten maar mijn Torah zouden nakomen,

want haar licht zou ze de weg naar het goede 22

doen terugvinden' ,

'((Bestudeer de Torah steeds weer,)) draai je

om en om in haar, want alles is in haar 23

bevat'.

In de relaties tussen de lerenden - leerlingen en leraren - wordt de Torah actueel en voor de individuele permanente leerling relevant. De traditie wordt gedragen door individuen die 'lernen', die gewoontegetrouw permanent leren. De traditie wordt niet alleen door een elite, maar door het hele volk ontwikkeld en vernieuwd: 'Only in Israel, people and Torah are one.

All of Israel, not only the select few, are

24

the bearers of this unity'. In 'Israel'draagt iedereen Torah, in een 'learning society' dragen alle mensen de traditie.