Joodse traditie als permanent leren

Aldus de didacticus Carpay. Hij spreekt hier over de Nederlandse jeugd tot en met 18 jaar. Voor oudere leerlingen (volwassenen) gelden zijn woorden ook. Betekenen deze woorden nu dat het inzicht groeiende is, dat de wereld niet een school maar een leerhuis moet zijn en het leven niet een permanente school maar een permanent leerproces ? Ik wil het hopen.

De leeftijd van de permanente leerling.

Bij PL is de status van leerling niet aan leeftijd gebonden en in deze studie heb ik bewust nauwelijks aandacht geschonken aan de leeftijd van de permanente leerling. Ik meen dat het belang van de factor 'leeftijd' in verband met 'leren' niet overschat moet worden, zeker niet als het om 'permanent leren' gaat en om leerdoelen zoals 'self-realisation' (zie deel 1, par. 1. l) of 'gaafheid' (zie deel 2, par. III. 2. 1). Bij zulke doelen en bij deze permanente inzet die van de leerling gevraagd wordt, zijn de algemene verschillen tussen kinderen en volwassenen lang niet zo belangrijk als de algemene overeenkomsten die

er tussen hen bestaan. De (bijna) honderd jaar geleden in Polen ge-

12

boren evenknie van Pestalozzi en Makarenko , de arts en pedagoog Janusz Korczak (1879-1942), relativeert de verschillen tussen kinderen en volwassenen in de volgende bewoordingen: 'Vous affirmez qu'un enfant est immature; mais qu'est-ce que cela veut dire immature? Pour un vieillard, un homme de quarante ans est immature; pour les pays riches, les pays pauvres sont immatures; pour les classes sociales riches, les classes sociales pauvres sont immatures'.^

14

Aldus herinnert Tomkiewicz zich de woorden van Korczak tenminste . Tomkiewicz, die in zijn kinderjaren Korczaks kinderboeken gelezen en zijn praatjes voor de Poolse radio gehoord heeft en die nu in Frankrijk leeft en een tehuis voor jeugdige delinquenten leidt, merkt naar aanleiding van het hierboven geciteerde op: 'C 'est curieux de trouver en 1920 cette assimilation de 1⁴enfant à un colonisé ou à un membre d'une classe socialement opprimée. Korczak apparaît ici comme un vrai précurseur d'un Gérard