Joodse traditie als permanent leren

269.

ren te delen. Individuele leereffecten zijn dan ook niet het privé-be-zit van de (individuele) leerling, maar maken deel uit van de Torah, van het erfgoed van het hele joodse volk. Daarom moet iedereen zijn individuele leereffecten toegankelijk maken voor anderen. Doet hij dit niet, dan is hij een dief. Hij eigent zich dan immers iets toe, dat ook aan anderen toebehoort. Doet hij dit echter wél, dan houdt hij de traditie levend en leeft hij de traditie.

d. 'Lernen' als alternatief voor schools leren.

Zoals het Frankfurter leerhuis een gemoderniseerd 'beth ha-midrash' is (noot 4), zo is het 'Neues Lernen' een gemoderniseerd 'lernen' (= 'lehrnen', vgl. III. 1. 5):

'Sie sind hier ((in het Frankfurter leerhuis)) zusammengekommen als Juden. Sie sind zusammengekommen, um zu "lernen".

Denn in diesem Wort ist ja das Lehren g

mit einbegriffen'. Het onder punt a beschreven (permanent) leren, dat zowel traditioneel als persoonlijk als sociaal is en dat Rosenzweig het 'Neues Lernen' noemt, is niets anders dan een nieuwe variant van het aloude 'lernen': het is het samen leren en het elkaar onderwijzen, het is het partnerschap tussen de leerlingen onderling en tussen de leraar en de leerling, het is coöperatief en niet competitief, het is zowel individuele inspanning als sociaal gebeuren, het is de essentie van de joodse cultuur.

Het begrip 'lernen' is niet alleen voor de joodse traditie relevant,

maar voor elke maatschappij die zich ontwikkelt in de richting van

een 'learning society' - zoals bijvoorbeeld de Nederlandse:

9

'Uit de gegevens van deze CBS-publicatie komt een beeld zeer duidelijk naar voren. Wij zijn op weg naar een situatie waarin alle kinderen en meer dan tachtig procent van de jongeren tussen 's ochtends acht en 's middags vier 'op school zitten'. De vraag rijst hoe een school moet worden ingericht, opdat zij kan worden gekenmerkt niet als een 'leerschool', maar veeleer als een

'leerhuis' in de betekenis die daaraan in de Jood-

,10

se traditie wordt gegeven'.