Joodse traditie als permanent leren

35

251

leerling als voor die tussen psychotherapeut en patiënt. Volgens

Rogers zijn 'the effective moments in a therapeutic relationship' juist de momenten van sym metrie en bij toepassing van de Rogeriaanse theorie op onderwijsleerprocessen voert dit tot de slotsom dat leraar en leerling pas dan fundamenteel van elkaar leren, als hun relatie symmetrisch is. Op dit punt verschilt Buber duidelijk van mening met Rogers. Volgens Buber kan er tussen leraar en leerling (en tussen psychotherapeut en patiënt) nooit sprake zijn van een volledige symmetrische relatie, maar hoogstens van symmetrische momenten (ontmoetingen) in een asymmetrische relatie:

'Jedes Ich-Du-Verhältnis innerhalb einer Beziehung, die sich als ein zielhaftes Wirken des einen Teils auf den anderen spezifiziert,

besteht kraft einer Mutualität, der es aufer-

2 8

legt ist, keine volle zu werden'. De relatie tussen leraar en leerling is een 'Ich-Du'-relatie, die niet volledig wederkerig is. De leraar moet zich in de leerling kunnen verplaatsen, terwijl de leerling zich niet in de leraar hoeft te kunnen verplaatsen. Buber spreekt in dit verband over Umfassung (Engels: 'inclusion'): de leraar moet zijn eigen situatie en die van de leerling kunnen omvatten; de leerling heeft zijn handen vol aan zichzelf: 'The teacher has to understand both himself and the student, but for the student it is enough to understand himself. Moreover, though the student may and should understand the teacher's words, he can never be expected to understand the teacher's being in its full dimensions. The true teacher will understand this not-being -understood by his pupil, and will never be offended or disappointed by this, but rather, he will "embrace" the whole situation with

its two poles; his own, and that of the pupil.

29

The latter is concerned only with himself. Het volgende talmudische pedagogische advies geeft enig inzicht in zowel de asymmetrie als de aard van de relatie tussen leraar en leerling:

'Stets stosse man fort mit der Linken und

30

ziehe man heran mit der Rechten'.