Joodse traditie als permanent leren

240.

een geschreven maar een levend deel ervan. Voor de permanente

leerling geldt dit ook; ook hij is een levend deel van de Torah en de

studie van de Torah is voor hem niet alleen incompleet zonder

'shimmush hakhamim', maar ook zonder de studie van zichzelf (de

zelfanalyse van de leerling) die tot zelfkennis en zelfontplooi ing leidt.

— De eerste voorwaarde, of eigenlijk de eerste stap, om via zelf~

analyse tot zelfkennis en zelfontplooiing te komen, is volgens de

Torah het openstaan voor zelfkritiek en kritiek van anderen. Zonder

deze openheid zal de leerling niet in staat zijn uit informatieve eva«

luatie lering te trekken,, Deze openheid nu, die de leerling gevoelig

maakt voor informatieve evaluatie, noemt de Torah jirah_f ontzag, en

het is iets dat geleerd moet worden:

'As the Holy One Blessed be He commanded

in relation to a king, "And it ((de Torah))

shall be with him and he shall read it all the

days of his life so that he may learn to fear, 26

the Lord, his God". It is to be noted that

we have "so that he may learn to fear", rather

than "so that he may fear", the underlying

idea being that this fear is not naturally

attainable, but that, to the contrary, it is far

removed from one because of the physical

nature of his senses and can be acquired only

through learning. And the only manner in which

one may learn to fear is through constant, un-

27

interrupted study of the Torah and its ways'. Zonder ontzag is er niet alleen geen zelfkennis en geen zelfontplooiing, maar helemaal geen kennis die tot wijsheid leidt. Ontzag is het fundament van al het gaafmakend weten hóe en dât:

'Het ontzag voor God is het begin van de 28

kennis ',

'Waar geen wijsheid is, is geen ontzag. Waar

2 9

geen ontzag is, is geen wijsheid'. Ontzag moet geleerd worden en kan niet afgedwongen worden. Niemand, zelfs God niet, kan het de leerling afdwingen;

'Everything is in the power of Heaven except the fear of Heaven'. Ontzag is niet alleen de eerste voorwaarde om tot gaafheid te komen,