Joodse traditie als permanent leren

233.

wenst die informatief is, moet er daarom zorg voor dragen de kloof tussen weten en doen zo klein mogelijk te maken.

In Torah-termen is een 'gaaf mens' (ha-adam ha-shaleem ^ ) nu degene, die in staat is het dualisme tussen zijn weten en de actualiseringen ervan in zijn manier van leven te overwinnen. De gave mens, aldus gedefinieerd, wordt ook wel een talmid hakham genoemd, een term die meestal vertaald wordt met 'geleerde' (Eng. 'scholar', Fr. 'docteur', Dui. 'Schriftgelehrte'), maar letterlijk 'leerling (J ) van een wijze' betekent. Iemand nu, wiens binnenkant niet met zijn buitenkant overeenkomt, is geen 'talmid hakham':

'Ein Schriftgelehrter, dessen Inneres nichts seinem

5

Ausseren gleicht, ist kein Schriftgelehrter'. Een permanente leerling, die in gaafheid groeit, verkleint stapje voor stapje de discrepantie tussen zijn binnen- en zijn buitenkant en zal er steeds vaker en regelmatiger in slagen het dualisme tussen zijn weten en zijn gedrag te overwinnen.

Welke rol speelt evaluatie nu in de joodse traditie? De functionele en principiële evaluatievragen staan daarin in ieder geval niet centraal, aangezien het bij het permanente leren van de Torah niet zo zeer om een leerproces gaat, waarbij doelen en middelen duidelijk te onderscheiden zijn, maar om een leren dat als het ware zowel doel als middel is. Ik spreek hier over het leren 'li-Shema', het belangeloos leren, het leren om het leren zelf. In het leren 'li-Shema', dat een functioneel autonoom geworden permanent leren is, ontdekt de leerling al lerende zijn leerdoel: al doende leert hij wat en ook hoe hij -hij en niet iemand anders - moet leren . In de joodse traditie wordt nu het leren van de permanente leerling geëvalueerd door zijn doen, dwz. zijn gedrag, tijdens het leren en gedurende het hele leven te evalueren. Evenals in de Torah staat bij de evaluatie van het permanente leren de daad centraal.

III. 3.2 Evaluatie en het (permanente) Torah-leren

Het Torah-leren op scholen kent vormen van evaluatie, die meer met schoolcultuur in het algemeen te maken hebben, dan met de joodse traditie in het bijzonder. Dit blijkt uit de volgende voorbeelden van evaluatie, die niet typisch 'joods' zijn: