Joodse traditie als permanent leren

223.

en de verschrikkingen van Auschwitz.

EXCURSIE : 'I dare say, man never, or at least not normally and

primarily, sees in the partners whom he encounters and in the

causes to which he commits himself merely a means to an end; for

then he would have destroyed any authentic relationship to them.

Then they would have become mere tools; they would be of use for

him, but by the same token, they would have ceased to have any value,

12

that is to say, value in itself'. Voor 'partners' is bijvoorbeeld 'leraren en leerlingen' te lezen en voor 'causes' bijvoorbeeld 'de opvattingen en gedragingen, waar zij voor staan'. In het algemeen zal geen enkele permanente leerling er genoegen mee nemen om zichzelf of zijn leren uitsluitend als een middel te zien om - al lerende en doende - één of ander doel te bereiken. Als het doel echter 'het worden van een gaaf mens' is, dwz. 'het zélf gaaf worden', dan is de permanente leerling of zijn leren niet uitsluitend een middel, maar ook een doel. En dit is belangrijk. In de inleiding tot zijn vertaling van Martin Bubers 'Ich und Du' formuleert de Amerikaanse filosoof Walter Kaufmann dit principe aldus: 'Kant told men always to treat humanity, in our person as well as that of others, as an end also and never only as a means. This is one way of setting off I-You ((ich-Du)) from I-It ((Ich-Es)). And when he is correctly quoted and the 'also' and the 'only' are not omitted, as they all too often are, one may well marvel at his moral wisdom'. ^

III.2.2 Het leren 'li-Shema ¹ en 'functionele autonomie'.

Leren is een pogen om kennis te verwerven, om tot weten (hóe en dât) te komen. Er is een dualisme tussen 'weten' en de feitelijke actualisering van het weten en volgens de Torah is het de opdracht van de leerling dit dualisme te overwinnen (vgl. par. 3. 7, slot ). De Torah acht het onjuist de feitelijke actualisering van het weten uit te stellen tot het tijdstip dat het weten van de leerling volmaakt is, en wel om de volgende reden. Aangezien het weten van de leerling nooit volmaakt is, zou dit uitstel een afstel betekenen en zou geen enkele leerling ooit zelfs maar pogen het boven beschreven dualisme te overwinnen. De weg van de Torah is een andere:

'Al wat de Eeuwige heeft gesproken, zullen wij

14

doen en wij zullen luisteren'.