Joodse traditie als permanent leren

222.

gruwelen de mogelijkheid gehad hebben, indien zij niet van andere volken hulp en steun gekregen hadden? Van volken die joden in hun midden telden? Ware het mogelijk geweest de catastrofe, al was het maar ten dele, te vermijden, indien de geallieerde mogendheden een betere wil aan de dag gelegd hadden de vervolgde joden te hulp te komen? Heeft het joodse volk in de vrije landen alles gedaan wat mogelijk was om zijn vervolgde broeders te hulp te komen en de hulp van anderen te verkrijgen? Wat zijn de psychologische en sociologische oorzaken van de collectieve haat die antisemitisme genoemd wordt? Is het mogelijk deze oeroude ziekte te bestrijden, en met welke middelen? Wat is de les die het joodse volk en de andere volken uit dit alles moeten halen en die ook

ieder mens in zijn betrekkingen tot zijn medemensen

9

ter harte nemen moet? ¹ Het zijn zulke vragen die niet meer uit de joodse traditie (de Torah) weg te denken zijn en dat betekent dan dat de studie van de Torah in onze tijd ook het zoeken naar antwoorden op deze vragen inhoudt. 'Six million were wiped off the face of the earth. And there is the danger that they will also be annihilated from our memories. Are they doomed to a twofold annihilation? ' ^ Wanneer de leerling die permanent de Torah bestudeert, Auschwitz ^ niet gedenkt, zullen de rampen van weleer zich weer kunnen voltrekken. Daarom staan bij de uitgang van het Yad Vashem-museum, het mor ment en studiecentrum iri Jeruzalem waar de herinnering aan de catastr« van de laatste wereldoorlog levend wordt gehouden, dan ook de woorden geschreven: "Forgetfulness leads to exile, while remembrance is the secret of redemption" (Israel ben Eliezer Ba'al Shem Tov, 1698-1760). In het algemeen geldt dat diegene, die het verleden vergeet, niet afreker met de negatieve ontwikkelingen van weleer en daardoor de poorten open voor het kwaad. Geen leerling mag het op zijn geweten hebben aan dit ve geten een bijdrage geleverd te hebben. Zeker niet een leerling die een g< mens wil worden, dat wil zeggen een mens wiens leven een antwoord is < de leringen van de Torah, de historische ervaringen van het joodse volk