Joodse traditie als permanent leren

221.

aangetoond, hoe gemakkelijk 'gewone' mensen medeplichtig kunnen worden aan moord:

'Verreweg de meeste van de duizenden Duitsers die een grote of kleine rol in het vernietigingsapparaat speelden, waren geen fanatici of sadisten. Het waren gewone, alledaagse mensen, een doorsnee van het Duitse volk, geen geboren misdadigers. Na de oorlog verdwenen zij onopgemerkt in de massa en gedroegen zich weer als keurige burgers. Dat is juist een van de meest afschuwelijke aspecten van de Endlösung (('Auschwitz')), dat gewone, 'nette' mensen tot deze dingen kunnen komen onder druk van een niet-aflatende propaganda'. ^ Dit wat betreft de direct medeplichtigen. De indirect medeplichtigen waren zij die zich afzijdig hielden en de beulen hun beulswerk ongehinderd lieten verrichten. Auschwitz heeft ons geleerd elke filosofie 7

van het 'neutrum' te wantrouwen en heeft ons duidelijk gemaakt dat de mens niet alleen tussen het goede en het kwade te kiezen heeft, maar dat hij daartoe eerst het neutrale - in de zin van het onverschillig staan tegenover goed en kwaad - te boven moet komen: 'The primary task, therefore, is not how to deal with the evil, but how to deal with the neutral, ... ⁸

Sinds Auschwitz weten we dat degenen die menen dat ze zich neutraal onverschillig moeten opstellen, door deze houding in werkelijkheid de rol van medeplichtigen aan moord kunnen spelen. Neutrale onverschilligheid houdt de wereld niet in stand, maar ondermijnt haar menselijkheid. Aan de menselijkheid van de wereld moet dagelijks gewerkt worden, door alle mensen.

De permanente leerling die vandaag de Torah bestudeert, die de joodse traditie, de joden, hun geschiedenis en hun levenservaring vandaag wil begrijpen, zal vroeg of laat ook Auschwitz moeten bestuderen. Hij zal nooit een gaaf mens worden als hij de vraag 'Hoe was Auschwitz mogelijk? ' ontwijkt, als hij vragen van het volgende type niet probeert te beantwoorden:

'Hoe kwam het grote onheil juist voort uit het Duitse volk? Zouden de nazi's tot het begaan van dergelijke