Joodse traditie als permanent leren

215.

Hoewel het in deze paragraaf vooral om het principe van het plannen van het eigen leren gaat en eigenlijk niet om de uitwerking van dit principe, leek het me ter verduidelijking van juist het principe gewenst om enige voorbeelden van uitwerkingen te geven, waarbij twee zeer uitgebreide uitwerkingen (de voorbeelden 1 en 2). Ik deed dit niet met de bedoeling om te suggereren dat de hier gegeven voorbeelden door PL-theoretici of permanente leerlingen uitvoerig overgenomen moeten of kunnen worden, maar om te laten zien wat plannen van het eigen permanente leren kan inhouden en oproepen. Twee redenen rechtvaardigen naar mijn mening het uitvoerig citeren van voorbeelden, die voor de meeste lezers wel illustratief zullen zijn, maar ten hoogste zwak-communicatief gezag (vgl. I. 2. 5) zullen hebben:

(1) de betekenis van het woord plannen vereist een uitvoerige en

illustratieve toelichting,

(2) halakhische regels, die betrekking hebben op permanent leren

(voorbeelden 1 en 2), zijn in Nederland veelal onbekend, terwijl

15 4

de belangstelling voor (bepaalde) aspecten van het lehrnen

hier groeiende is. Ad (l): Het woord 'plannen' wordt vaak in nogal technologische contexten gebruikt en planners zijn vaak mensen, die weinig oog hebben voor de individuen die in hun plannen een rol zullen gaan spelen. Het is echter mogelijk te plannen en toch rekening te houden met de problemen en de moeilijkheden van individuen en de in deze paragraaf gegeven voorbeelden laten zien dat dit kan. Gepland leren is alleen maar gebaat met een humane planning, die rekening houdt met het onweerlegbare uitgangspunt dat leren iets is, dat het individu zelf -en niet een groep of een voorwerp of een institutie - moet doen, moet willen en kunnen doen. Het plannen van het permanente leren strekt zich uit tot het dagelijkse leven - van de wieg tot het graf - van de permanente leerling en elke planning van PL, die aan de leerling geen ruimte laat om een deel van de dag zelf in te vullen zoals hij dat wil of die de emotionele behoeften van de leerling negeert, is al op voorhand tot mislukken gedoemd en dit geldt ook voor niet-joodse tradities.

Ad (2): Het ontstaan van steeds meer leerhuizen in Nederland bewijst de groeiende belangstelling voor het verschijnsel 'lehrnen' en aspecten daarvan. Aangezien nog niemand deze 'wilde', spontane onderwijsvernieuwing systematisch beschreven heeft, volsta ik met het