Joodse traditie als permanent leren

168.

een leerhuis, waar individueel en collectief geleerd werd en waar geregeld voordrachten werden gehouden.

De scholen introduceerden het permanente leren bij de leerlingen en

de leerhuizen hielpen mee om het in stand te houden. Het voert te

ver om alle soorten scholen en leerhuizen, die de joodse traditie

139

kent, te beschrijven of zelfs maar op te noemen. In het kader van deze studie is het ook niet nodig. Deze studie gaat immers over PL en niet over EP, over het permanent leren van leerlingen dus en niet over het onderwijs dat ze permanent ontvangen. Natuurlijk zijn onderwijsinstituten belangrijk, maar de joodse traditie legt de verantwoordelijkheid voor het permanente leren duidelijk bij de individuele leerlingen en niet bij de instituten en ik meen dat dit terecht 140

is. De joodse traditie heeft dan ook alleen maar onderwijsmodellen ontwikkeld, waarbij het accent; niet op het onderwijzen (door de leraar) maar op het leren (door de leerling) ligt. ^ Het is mijns inziens een zeer belangrijk Torah-inzicht, dat het onderwijs aan kinderen, maar zeker dat aan volwassenen, eerder een samen leren van leerlingen en leraren is dan een onderwijzen waarbij de leraren onderwijzen en de leerlingen leren. Ik meen zelfs dat dit een gedachte is, die aan veel van het hedendaagse EP-denken en - doen ten grondslag zou moeten liggen, maar er meestal niet aan ten grondslag ligt.

Scholen en leerhuizen zijn organisatievormen ter bevordering van het leren van de leerlingen. De leerlingen die een school of leerhuis bezoeken, worden bij het organiseren van hun eigen (permanente) leren, of dit nu binnen of buiten de school of het leerhuis plaatsvindt, door de school of het leerhuis geholpen. De doeltreffendheid van de hulp staat of valt echter met de persoonlijke bereidheid van de leerlingen om permanent te leren en tevens met hun vermogen om het leren in het dagelijkse leven een plaats te geven. Het instrument nu, dat op deze bereidheid steunt en dat dit vermogen moet concretiseren, is in de joodse traditie de halakhah, is m. a. w. een verzameling regels, die richting geeft aan het dagelijkse leren van de individuele leerlingen. De twee beroemdste voorbeelden van zo'n verzameling, waarmee het permanente leren en met name ook het eigen permanente leren van de permanente leerling gepland kan worden, volgen hieronder. Het eerste ontwierp Maimonides, het tweede Joseph Karo.