Joodse traditie als permanent leren

161.

tie en in dit opzicht is hij zonder twijfel een joodse denker te noemen.

De mishnah zegt:

'Niet de lering (de interpretatie) is

hoofdzaak, maar de handeling (de 9Q

daad)'. ⁷⁷

Marx verstaat onder 'praxis' onder meer: de mens in de maatschappij, in het produktieproces, in de arbeidsverhoudingen, in de bezitsverhoudingen. ^^ De Torah bedoelt er niet alleen dit mee, maar het hele mens-zijn zoals dat zich uit in het hele menselijke gedrag: in wat je doet, in hoe je je leven inricht, in de keuzen die je treft, in de manier waarop je met anderen omgaat en met jezelf, in je levensstijl, in je tijdsbesteding. Kortom: zoals dat zich uit in de daad.

Torah heeft niet alleen betrekking op leren en onderwijzen, maar ook op gedrag:

'In its wide meaning, ((de term 'Torah')) includes all the studies of Judaism, both whatever refers to belief and practices and whatever refers to the study itself'.

Hoewel de term 'Torah' zowel met 'leren' als met 'handelen' te verbinden is, wordt het in de meeste contexten met het begrip 'leren' 102

verbonden. Hieruit zou ten onrechte de conclusie getrokken kunnen worden, dat in de joodse traditie 'leren' belangrijker is dan 'handelen'. Dit is per se onjuist en even onjuist is het om te menen dat het door leren verworven inzicht automatisch tot goed handelen leidt. De opvatting dat goed handelen een kwestie van kennis is, past misschien wel in het socratische mensbeeld*^, maar niet in het joodse en iemand die tegenwoordig na alle historische voorbeelden van verkeerd gebruik van intellect, nog steeds deze 'socratische' opvatting aanhangt, is naief en slecht geïnformeerd. Wanneer Mai-monides schrijft:

'Of all precepts ((gedragsregels)), none is equal in

importance to the study of the Torah. Nay, study

104

of the Torah is equal to them all , for study leads 105

to practice. Hence, study always takes precedence

r » ¹⁰⁶

of practice ',

dan bedoelt hij niet te zeggen, dat 'studie' automatisch tot 'praktijk' leidt, maar dat het praktische konsekwensies behoort te hebben.