Joodse traditie als permanent leren

160.

lingen) en van mystieke geschriften (bijvoorbeeld de Zohar). Voor de relatief onontwikkelden waren er tenslotte nog vele verenigingen waar psalmen gezegd werden*

In het bovenstaande wordt met'erudiet' en 'onontwikkeld' respectievelijk erudiet en onontwikkeld in Torah-kennis en Torah-cultuur bedoeld. Het is pas een verschijnsel van de laatste honderd jaar, dat er talrijke joodse geleerden, intellectuelen, schrijvers en kunstenaars zijn voor wie de Torah een gesloten boek is.

III. 1.6 Studieregel 4 : Leer door in de praktijk te brengen Dikwijls bestaat er een grote kloof tussen theorie en praktijk, tussen menselijk weten - het weten hóe en het weten dat - en menselijk handelen. Het is de taak van de mens om deze kloof te overbruggen. In dit verband is het interessant om de eerder geciteerde woorden van Martin Buber (paragraaf 3.7, noot 71) te vergelijken met de volgende drie thesen van Karl Marx:

'Feuerbach, mit dem abstrakten Denken nicht zufrieden, will die Anschauung; aber er fas st die Sinnlichkeit nicht als praktische menschliche Tätigkeit; (These 5).

Alles gesellschaftliche Leben ist wesentlich praktisch.

Alle Mysterien, welche die Theorie zum Mystizismus veranlassen, finden ihre rationelle Lösung in der menschlichen Praxis und in dem Begreifen dieser Praxis (These 8). Die Philosophen haben die Welt nur verschieden

interpretiert; es kömmt darauf an, sie zu 98

verandern (These 11)'. Het gaat niet om de interpretatie van de maatschappij maar om de verandering ervan. De waarde van de verschillende interpretaties hangt af van de kwaliteit van de veranderingen, die ze in de mens en de wereld bewerkstelligen. Is de verandering een verbetering, dan is de interpretatie waardevol. Is de verandering geen verbetering, dan is de interpretatie niet de moeite waard. Marx' kritiek richt zich op de filosofen, die in theoretische beschouwingen blijven hangen en de praktische konsekwenties van de theorie niet in hun denken betrekken. Met deze kritiek plaatst Marx zich in de lijn van de joodse tradi-