Joodse traditie als permanent leren

159.

90 90 90

en dit geldt ook voor vijf , drie en twee personen en zelfs voor

iemand die individueel leert:

'En hoe blijkt dat dit zelfs bij één persoon

het geval is? Omdat er gezegd wordt: "Op

elke plaats, waar mijn naam genoemd wordt,

91

zal ik tot je komen en je zegenen" (Ex. 20:21)'.

De basis van elk leerproces (ook van elk onderwijsleerproces) is volgens de joodse traditie één of andere combinatie van individueel en collectief leren, van zelfstudie en studeren in (met) een groep. De kleinste groep in een (onderwijs)leerproces is een groep van twee en het leren in paren wordt al eeuwenlang beoefend:

'Verschaf je een leraar, verwerf je een studievriend en beoordeel ieder mens naar de beste

, 92 zijde '.

Het leren in grotere groepjes (van meer dan twee) wordt in scholen

('yeshivot') vooral door de gerijpte en gevorderde leerlingen be-93

oefend en buiten schoolverband om leidde het permanente leren in

groepsverband tot het oprichten van allerlei genootschappen ter be-

94

vordering van het leren, de zg. hevrot , die te vergelijken zijn

met gildes of studieverenigingen voor permanente leerlingen;

'The crown of Jewish societal life was the hevrot

organised solely for purposes of lehrnen -

learning and the pursuit of Jewish study. The

Jewish occupational and charitable holy

brotherhoods had their counterparts in the

Christian guilds, but there are no parallels

in any other religious culture to the holy

95

brotherhoods for Jewish learning'.

De meest erudiete leden van de joodse gemeenschap waren lid van

een 'Hevrah Shas', een vereniging voor de studie van de talmud. ^

Degenen met minder talmudische training maakten deel uit van een

'Hevrah Mishnayot', een vereniging voor de studie van de mishnah.

Bovendien waren er nog verenigingen voor de studie van de 97

'Hummash' (Pentateuch ) en daarop betrekking hebbende literatuur (bijvoorbeeld midrash), van de codices (verzamelingen halakhische conclusies), van ethische werken (bijvoorbeeld aggadah-verzame-