Joodse traditie als permanent leren

155.

Er is tenslotte nog een vierde reden te noemen om te herhalen en deze reden is vooral van belang voor de leerling die permanent wil blijven leren. Door regelmatig te blijven herhalen wordt het leren tot een gewoonte, tot een tweede natuur en daarmede permanent.

Een dertiende eeuwse schrijver vat de bovengenoemde redenen aldus samen:

'((De leerling)) mache es sich . . . zur Pflicht, Tag und Nacht zu wiederholen, was er - in welcher Wissenschaft immer - bei seinem Lehrer gelernt hat, und glaube nicht, dass er mit einer zwei- oder dreimaligen Wiederholung genug gethan, denn durch fleissige Wiederholung eines Gegenstandes eignet er sich denselben gut an, befestigt ihn bei sich und prägt ihn seinem Geiste gleichsam mit starken Nägeln ein; sonst aber ist Alles flüchtig. Dies beruht auf der geheimnissvollen Macht der Gewohnheit, wie man sieht, dass der Strick, mit welchem man den

Eimer aus dem Brunnen aufzieht, allmählig den

70

harten Stein (der Einfassung) aushöhlt'.

Net zo als het voor een leerling onmogelijk is om te zeggen dat hij

genoeg geleerd heeft, is het onmogelijk om te zeggen dat hij genoeg

7 1

herhaald heeft. Net zo als leren geen maat heeft , heeft herhalen

dat ook niet:

'He who repeats his chapter a hundred times

is not to be compared to him who repeats it

72

a hundred and one times'. Het herhalen wordt niet als een alledaagse sleur of een ingeprente motoriek gezien, maar als een innerlijk proces:

'There is a story about a learned man who came to see the Kotzker. No longer young - he was close to thirty - the visitor had never before been to a rebbe. "What have you done all your life?" the master asked him.

"I have gone through the whole Talmud three