Joodse traditie als permanent leren

151.

het algemeen van grote waarde kunnen zijn. Die vijf principes noem ik studieregels en ze luiden aldus: Studieregel 1: Leer permanent, Studieregel 2: Herhaal,

Studieregel 3: Leer individueel en collectief, Studieregel 4: Leer door in de praktijk te brengen, Studieregel 5: Plan het eigen leren.

In de volgende paragrafen worden deze studieregels uitgewerkt. Twee conclusies tot slot.

1. Uit de opgesomde acht en veertig wegen blijkt overduidelijk, dat in de Torah-visie 'permanent leren' zowel aan het verstand als aan het hart appelleert en van de leerling intellectueel, moreel en fysiek wel veel, maar niet het onmogelijke vergt.

2. Indien men de mens als een permanente leerling opvat, dan vooronderstelt dit een verplichting en een recht, nl. de niet aflatende verplichting van de mens om te leren en het daaraan gekoppelde recht dat hij heeft om zich kennis te verwerven.

III. 1. 3 Studieregel 1 : Leer permanent

De aansporing om 'permanent' te leren (studieregel 1) is strikt genomen geen oproep om 'voortdurend en ononderbroken' te leren. Geen mens is immers in staat dat te volbrengen. Het woord 'permanent' betekent hier eerder 'steeds': permanent leren is een leren dat telkens weer plaatsvindt en iemand die permanent leert (dwz. de permanente leerling)

(1) is niet gauw geneigd het leren uit te stellen omdat belangrijke andere dingen voorrang hebben,

(2) studeert op vaste tijden en liefst dagelijks.

Ter illustratie van het eerste (het niet uitstellen) kunnen de volgende

woorden van Hillel dienst doen:

'Zeg niet: Als ik tijd heb, zal ik leren. Misschien

48

zal je nooit tijd hebben'. Ter illustratie van het tweede (leren op vaste tijden en liefst dagelijks) twee citaten:

'Shammai zegt: Reserveer een vaste tijd voor je

49

studie van de Torah'