Joodse traditie als permanent leren

138.

die grens alleen maar leren kennen door haar zo nu en dan te overschrijden. De grens blijkt namelijk niet vast te liggen en zich van tijd tot tijd te verplaatsen (sommige ketters van weleer behoren nu tot de kern van de orthodoxie) en wellicht bevinden zich onder de grensoverschrijders van vandaag de grensbepalers van morgen, die dan achteraf geen grensoverschrijders maar grensverleggers zullen heten.

Elke levende traditie worstelt met het dilemma, dat het zoeken naar de waarheid en het najagen van de vrede niet altijd te combineren zijn en dat beide voor het voortbestaan, van de traditie onontbeerlijk zijn. In zijn commentaar op de mishnah

'Door drie dingen blijft de wereld bestaan: door waarheid, door recht en door vrede' betrekt Maimonides 'de waarheid' op de intellectuele en 'de vrede' op de morele deugden (en 'het recht'op de politieke orde) , maar het dilemma wordt hier niet mee opgelost, omdat juist op het hoogste niveau van weten intellectuele en morele deugden volgens de

112

Torah in elkaar overvloeien.