Joodse traditie als permanent leren

131.

slecht en het geestelijke en de ziel is goed. Door streng ascetisch te leven, het materiële te veronachtzamen en het lichamelijke te onderdrukken of zelfs te straffen (flagellatie), kan de mens voorkomen dat zijn ziel bezoedeld wordt.

Hoewel de halakha zich tegen deze uitwerking verzet en zich uitspreekt voor het huwelijk, voor het krijgen van kinderen en voor het bewaken van de lichamelijke gezondheid, komen vormen van ascese bij individuele joden en verschillende joodse sekten wel voor, maar eerder als uitzondering dan als regel. ¹ Uitwerking 1 is (joods-traditioneel gezien) niet de algemene uitwerking, maar een sektarische.

Uitwerking 2 verklaart de titel van deze paragraaf en is de algemeen aanvaarde (joodse) uitwerking van de menselijke dualiteit. Aan het menselijk handelen liggen twee drijfveren ten grondslag: de yezer ha-tov (de drijfveer om het goede te doen, letterlijk: 'de goede drijfveer') en de yezer ha-ra (de drijfveer om het slechte te doen, letterlijk: 'de slechte drijfveer'). Aangezien beide drijfveren door God geschapen zijn, is de 'slechte' drijfveer (de'yezer ha-ra') niet echt (intrinsiek) slecht en is het de opdracht van de mens deze ten goede aan te wenden. Dit is in twee zinnen 'uitwerking 2', die hieronder nog toegelicht wordt.

Er is een verband tussen het woord yezer (drijfveer) en het woord

yazar (vormen, scheppen). ^ Toen God de mens schiep, schiep hij

zowel de goede als de slechte drijfveer:

'Toen vormde (vayyizer) de Eeuwige God

de mens uit stof van de aardbodem en blies

in zijn neus levensadem . . .

De term 'vayyizer' wordt met dubbele 'y' (yod) geschreven en dit wijst,

64

zegt de talmoed, op de twee drijfveren: de goede en de slechte. De slechte drijfveer is echter niet intrinsiek slecht en zij is voor de schepping onmisbaar:

'Were it not for the yezer ha-ra, remarks a 65 *

Rabbinic Midrash , no man would build a house or marry or have children or engage in commerce. This is why Scripture says ((op het moment dat het scheppingswerk, dat tot dan toe herhaaldelijk 'goed' maar nog niet 'zeer goed'