Joodse traditie als permanent leren

130.

his ((past)) deeds; others say, let him consider his ((future)) actions De menselijke keuzevrijheid wordt gekoppeld aan de verplichting niet naar willekeur te handelen en steeds goed na te denken over wat er gedaan is en nog gedaan moet worden. De mens is vrij om te kiezen en verantwoordelijk voor de keuzen die hij maakt. Deze verantwoordelijkheid is echter geen beperking van de menselijke vrijheid, maar vooronderstelt juist deze vrijheid. Juist omdat de mens vrij is om te kiezen wat hij wel of niet zal doen, is hij in staat de verantwoordelijkheid voor zijn daden te dragen.

Het is mogelijk dat een mens van zijn vrijheid beroofd wordt (bijvoorbeeld door geweld of ziekte) en gedwongen wordt bepaalde dingen te doen of op een bepaalde manier te reageren. In zo'n geval is hij niet verantwoordelijk voor zijn daden. Een kind, dat nog aan het leren is om vrij te kiezen, heeft slechts een beperkte verantwoordelijkheid.

Het zou op deze plaats te ver voeren in te gaan op het probleem hoe de menselijke vrijheid om te kiezen te rijmen valt met Gods voorzienigheid:

57

'All is foreseen, but freedom of choice is given' en ook zullen hier geen oplossingen voor dit probleem besproken worden. Wel zij nog opgemerkt dat die oplossingen die de mens niet volledig of niet werkelijk vrij verklaren, nieuwe problemen oproepen doordat dan bijvoorbeeld de onderscheidingen tussen goed en kwaad en tussen beloning en straf veel van hun waarde verliezen en het idee dat de mens verantwoordelijk is voor zijn daden haar betekenis ver-

II.2.5 De twee drijfveren tot handelen

De idee van de dualiteit van de mens, de van 'beneden' voortgebrach-

59

te (Gen. 2:7) en de van 'boven' gezondene (Gen. 1:27) , kent twee uitwerkingen die in grote trekken als volgt te typeren zijn. ^

Uitwerking 1. Er is een fundamenteel onderscheid tussen materie en geest, tussen lichaam en ziel. Het materiële en lichamelijke is