Joodse traditie als permanent leren

genoemd is, voltooid wordt met de schepping van de mens)): "And God saw everything that He had made and behold, it was very good". ^ "Good" refers to the "good inclination" ((yezer ha-tov)); "very good" to the "evil inclination" ((yezer ha-ra))'. ^

Zonder de 'yezer ha-ra' is er geen fysieke overleving en culturele

overlevering mogelijk. Daarom moet ze niet gedood of onderdrukt,

6 8

maar gecontroleerd worden en ten goede aangewend. De 'yezer

ha-ra' wordt dan ook wel 'het zuurdesem in het deeg'^ genoemd:

een verkeerde dosering van het zuurdesem bederft het gistingspro-

70

ces maar zonder het zuurdesem is het deeg smakeloos.

In het leven moet de mens beide drijfveren gebruiken, zowel de

goede als de slechte. In de passage

'En gij zult beminnen de Eeuwige, uw God,

met geheel uw hart . . . '

wordt volgens een aggadische verklaring het hebreeuwse 'uw hart'

(lewawga) met dubbele 'w' (beth) geschreven in plaats van met een

enkele, om aan te geven dat men God met de beide drijfveren van

72

het hart, zowel met de goede als de slechte, moet dienen. Maar

hoe moet men God dienen? Hoe moet men de slechte drijfveer ten

goede aanwenden?

'The idea that we should serve the Lord "with

the good impulse and with the evil impulse"

is very beautiful, but one could also serve

Hitler or Stalin with both impulses. One can

serve an evil cause with tremendous courage

and intelligence, with self-control and humility,

and millions have done it in our time. Many

whose life had lacked direction found a purpose

- an evil purpose - that integrated their whole

73

personality till everything fell into place'. Door de Torah te bestuderen kan men te weten komen hoe de slechte drijfveer ten goede is aan te wenden en aangezien de strijd ertegen het hele leven duurt (zie hieronder) zal men permanent moeten leren en het geleerde permanent in de praktijk moeten toetsen. De studie