Joodse traditie als permanent leren

119.

te overzien, zodat ook meteen de juiste maatregelen genomen kunnen worden. Een kwestie van "gezond verstand" of van "wijsheid", een thema dat tot nog toe bij de bestudering van het ouder worden te weinig uit de verf is gekomen door de overheersende nadruk op prestaties bij intelligentietests en geheugenproeven.

(...) Dat ook oudere mensen er behoefte aan hebben zich verder te ontwikkelen, zou niet meer ter discussie behoeven te staan. Ook behoeft men niet te twijfelen aan de mogelijkheden van oudere volwassenen zich nieuwe inzichten en nieuwe vaardigheden eigen te maken'. ^ * Dit ter illustratie van het thema van II. 2. 1, namelijk het vermogen om permanent te leren.

Hoewel met het ouder worden de ervaring toeneemt, betekent dit niet dat daarmee ook de intelligentie toeneemt en er zijn onderzoekers die menen dat de intelligentie door het ouder worden achteruitgaat. ^ Diesfeldt vat de wetenschappelijke discussie over de relatie tussen leeftijd en intelligentie aldus samen: 'Zo te zien bestaat er dus geen eenvoudige relatie tussen intelligentie en leeftijd. De mogelijkheden die een ouder iemand heeft - een intelligentietest vormt daarvan overigens maar een zeer gedeeltelijke afspiegeling - hangen niet zonder meer samen met zijn leeftijd, maar eerder met zijn opleiding, zijn gezondheidstoestand en zijn specifieke ervaring'.

II. 2. 2 Alle mensen lijken op elkaar, maar nooit in alle opzichten.

Alle mensen lijken op elkaar,

'Toen vormde de Eeuwige God de mens uit stof van de aardbodem en blies in zijn neus levensadem . . . want ieder mens lijkt op God

'En God schiep de mens naar Zijn beeld, naar het beeld van God schiep hij hem, ... en toch zijn, wonderlijk genoeg, niet twee mensen gelijk 'But a single man was created to proclaim the greatness of the Holy One, blessed is He; for man stamps many coins with the one seal and they are all like one another; but the King of Kings, the Holy One, blessed is He, has stamped